Аналитика
Досега стравувавме дека вештачката интелигенција ќе им ги земе работните места на програмерите, преведувачите, сметководителите, новинарите и административците. Но, што ќе се случи кога AI ќе стане од компјутерот, ќе добие раце, нозе, камери наместо очи и ќе влезе во фабриката, магацинот, болницата, а еден ден можеби и во нашиот дом? Токму тука почнува следната голема технолошка трка, која може многу подлабоко да го промени пазарот на труд отколку што тоа досега го направија чет-ботовите и генеративната вештачка интелигенција.
Дејвид Регер, основач и извршен директор на германската компанија NEURA Robotics, даде прогноза која звучи повеќе како сценарио за научнофантастичен филм отколку како обична деловна проценка. Според него, физичката вештачка интелигенција и роботиката ќе можат да ги преземат практично сите физички задачи, и тоа не во некоја далечна иднина, туку во следните две до пет години. Според Регер, темпото со кое напредуваат роботиката и физичката AI е огромно и дека денес робот може да се обучи за одредена задача побрзо отколку човек.
Ако неговата прогноза се покаже точна, прашањето повеќе нема да биде која професија може да ја замени вештачката интелигенција, туку што воопшто ќе остане исклучиво човечка работа.
Последните неколку години светот беше фасциниран од генеративната вештачка интелигенција – системи кои пишуваат, анализираат, програмираат, создаваат фотографии и видеа. Сега, меѓутоа, фокусот сè повеќе се префрла кон таканаречената физичка или отелотворена вештачка интелигенција. Тоа е моментот кога алгоритмот престанува само да дава одговор на екран и почнува да дејствува во реалниот свет – да земе кутија, да состави автомобилски дел, да сортира производи, да натовари камион, да работи во опасна средина или да му помогне на старо лице.
Најважната промена е што новата генерација роботи не мора однапред да биде програмирана за секое движење. Наместо инженерите да му кажуваат на роботот буквално секој чекор, идејата е машината да може да разбере задача, да ја анализира околината и да најде начин како да ја изврши. Токму тука напредокот во вештачката интелигенција може драматично да ја забрза роботиката.
Иако хуманоидните роботи сè уште привлекуваат најголемо внимание затоа што изгледаат футуристички, роботизацијата во индустријата одамна не е експеримент. Според податоците на International Federation of Robotics, во 2024 година во светските фабрики биле инсталирани повеќе од 542 илјади нови индустриски роботи. Пред само десет години бројката била околу 221 илјада. Во фабриките ширум светот веќе работат околу 4,66 милиони индустриски роботи.
Тоа значи дека машините не доаѓаат – тие веќе се во фабриките. Она што сега се менува е нивната интелигенција.
Роботизацијата е особено напредната во земјите со силна автомобилска и електронска индустрија. Јужна Кореја е светски лидер по бројот на индустриски роботи во однос на бројот на работници, а високо на листата се и Кина, Германија и Јапонија. За компаниите, роботите веќе одамна се начин да го зголемат производството, да ја подобрат прецизноста и да ги намалат трошоците. Но, класичниот индустриски робот најчесто е фиксиран на едно место и е направен за една конкретна задача. Хуманоидниот робот има многу поголема амбиција – да се движи и да работи во простор кој првично е изграден за човекот.
Врати, скали, полици, колички, алати и производни линии – практично целиот физички свет на работното место е дизајниран според човечките пропорции. Наместо фабриката да се приспособува на роботот, новата идеја е роботот да се приспособи на фабриката. Тоа е една од причините зошто големите компании вложуваат милијарди во хуманоидната роботика.
Автомобилската индустрија станува еден од најголемите полигони за тестирање на овие машини. Hyundai Motor Group најави дека од 2028 година ќе започне со воведување на хуманоидните роботи Atlas на Boston Dynamics во своите производствени капацитети во САД. Првично тие треба да преземаат повторливи и физички ризични задачи, а со текот на времето нивните способности би можеле да се прошируваат кон посложени операции. Hyundai најави и план за производствен капацитет од десетици илјади Atlas роботи годишно.
И други индустриски компании почнуваат да размислуваат на сличен начин. Германскиот Schaeffler, на пример, планира во своите фабрики постепено да воведува хуманоидни роботи, што покажува дека технологијата полека се поместува од лабораториите и демонстрациските настани кон реалното производство.
Кина, пак, ја притиска педалата уште посилно. На големите роботички саеми во земјата веќе не се прикажуваат само машини што танцуваат, трчаат или изведуваат спектакуларни движења. Компаниите демонстрираат роботи кои сортираат пакети, составуваат електроника, работат во логистика и извршуваат домашни задачи. Кинеската индустрија го гледа хуманоидниот робот како можен следен голем технолошки производ, слично како што во претходните децении тоа беа персоналниот компјутер, паметниот телефон или електричниот автомобил.
Извршниот директор на Unitree, Ванг Сингсинг, дури зборува за потенцијален „ChatGPT момент“ за роботиката – точка во која роботите ќе можат да добијат едноставна говорна или текстуална наредба и самите да сфатат како треба да ја извршат. Неговата проценка, сепак, е повнимателна од онаа на Регер и го сместува вистинскиот пробив во поширок период од неколку години до една деценија.
Токму тука се гледа колку е неизвесна оваа технолошка трка. Речиси никој повеќе сериозно не се прашува дали роботите ќе станат поспособни. Прашањето е колку брзо ќе станат доволно добри, доволно евтини и доволно сигурни за масовно да ги заменуваат луѓето.
Цената може да биде клучниот фактор. Историјата на технологијата покажува дека не е доволно нешто само да функционира. Мора да стане и економски исплатливо. Goldman Sachs проценува дека глобалниот пазар на хуманоидни роботи би можел да достигне десетици милијарди долари во наредната деценија, додека бројот на испорачани единици би можел нагло да расте. Истовремено, трошоците за производство на роботите се намалуваат поради поевтини мотори, актуатори, сензори, батерии и поголема конкуренција меѓу добавувачите.
За компанијата не е нужно роботот да биде подобар од човекот во секоја можна ситуација. Доволно е да биде доволно добар, доволно сигурен и поевтин на долг рок. Во тој момент пресметката станува едноставна: колку чини еден час работа на роботот во споредба со еден час човечки труд?
Сепак, прогнозата дека за две до пет години роботите ќе ја преземат секоја физичка задача денес изгледа исклучително амбициозно. Големите инвестициски куќи се многу повнимателни. Morgan Stanley проценува дека хуманоидната економија еден ден би можела да вреди повеќе илјади милијарди долари и дека до средината на векот бројот на хуманоидни роботи може да достигне стотици милиони, па дури и повеќе од една милијарда. Но, нивните анализи предвидуваат дека масовното ширење на технологијата ќе се случува постепено, а не преку ноќ.
Причината е едноставна – човекот е неверојатно тежок за „копирање“.
За нас е банално да земеме чаша од маса, да забележиме дека е лизгава, да ја фатиме со соодветна сила, да избегнеме некого што ни го пресекува патот и потоа да ја ставиме чашата на друго место. За робот, тоа се голем број сложени задачи кои мора да бидат решени истовремено – препознавање на предметот, проценка на растојанието, координација на движењата, контрола на силата, проценка на ризикот и реакција на непредвидени промени.
Токму затоа спектакуларните видеа на роботи што трчаат, скокаат или танцуваат не се секогаш најдобар показател за тоа колку технологијата е блиску до масовна комерцијална употреба. За индустријата многу поважно е дали роботот може осум часа дневно да врши една задача без грешка, самостојно да се снајде кога нешто ќе тргне наопаку и да го прави тоа по цена која има економска смисла.
Тука се отвора и најголемото прашање – што ќе се случи со работните места?
Светскиот економски форум проценува дека до 2030 година глобалната економска трансформација може да создаде околу 170 милиони нови работни места, додека околу 92 милиони постојни позиции би можеле да исчезнат или да бидат потиснати. Тоа би значело нето-зголемување на вработеноста, но зад таа бројка се крие огромно преструктуирање на пазарот на труд.
Роботиката и автономните системи се меѓу технологиите кои најсилно ќе влијаат врз физичките професии. Сепак, тоа не значи дека утре ќе исчезнат цели професии. Многу поверојатно е прво да исчезнуваат одредени задачи во рамките на професиите. Работникот повеќе нема да ја носи кутијата, туку ќе го контролира роботот што ја носи. Нема рачно да го проверува секој производ, туку ќе интервенира кога автоматскиот систем ќе забележи проблем. Нема цел ден да повторува едно исто движење, но можеби ќе управува со неколку машини истовремено.
Постои и уште еден парадокс кој често се губи во дебатата за „роботи против работници“. Голем дел од развиениот свет старее, работоспособното население се намалува, а компаниите сè потешко наоѓаат луѓе за работа во производството, логистиката, здравството и грижата за стари лица. Во таква ситуација роботот не мора нужно да дојде затоа што компанијата сака да отпушти човек. Може да дојде затоа што човек за таа работа едноставно нема.
International Federation of Robotics укажува дека влијанието на роботизацијата не може да се сведе само на отпуштања. Постојат истовремено ефект на замена, раст на продуктивноста и создавање нови професии и задачи. Роботизацијата може да им овозможи на компаниите да произведуваат повеќе, да останат конкурентни и да продолжат да работат во услови кога понудата на работна сила се намалува.
Затоа, во следните години може истовремено да гледаме две навидум спротивставени појави – луѓе кои се плашат дека роботите ќе им ја земат работата и компании кои ќе купуваат роботи затоа што не можат да најдат доволно луѓе што сакаат или можат да ја работат таа работа.
Прогнозата на Дејвид Регер дека во период од две до пет години роботите ќе ја преземат секоја физичка задача веројатно ќе биде предмет на многу дебати. Има огромна разлика меѓу робот што може еднаш успешно да состави дел на презентација и машина која може осум часа дневно, 300 дена во годината, безбедно, прецизно и економски исплатливо да ја извршува истата задача во вистинска фабрика.
