Аналитика
Пред неполни десет недели Енди Барнам не беше ниту пратеник во британскиот Парламент. Денес влегува на Даунинг стрит број 10 како нов премиер на Велика Британија, по политички пресврт каков што ретко се гледа и во една од најтурбулентните европски демократии.
Поранешниот градоначалник на Голем Манчестер и долгогодишен лабуристички политичар го наследува Кир Стармер, станувајќи седмиот британски премиер во нешто повеќе од една деценија. Неговото доаѓање на власт треба да означи нов почеток за Лабуристичката партија, но и обид да се врати политичката стабилност во земја во која премиерите во последните години се менуваа многу побрзо отколку што се решаваа проблемите.
Барнам денес треба да биде примен од кралот Чарлс Трети, по што официјално ќе добие мандат за составување влада. Потоа ќе ѝ се обрати на јавноста од Даунинг стрит, со порака дека Британија мора искрено да се соочи со своите слабости, но и дека има причини повторно да гледа кон иднината со надеж.
Неговиот прв говор, според најавите, нема да биде исполнет само со големи визии. Новиот премиер ќе вети „опипливи подобрувања“ во секојдневниот живот и повеќе простор за дишење за домаќинствата погодени од високите трошоци за живот. Во фокусот треба да бидат сметките за енергија, јавните услуги, домувањето и транспортот – теми врз кои Барнам го изгради својот политички имиџ во Манчестер.
Неговиот подем беше исклучително брз. Откако оставката на пратеникот Џош Симонс му отвори пат за враќање во Парламентот, Барнам убедливо победи на дополнителните избори во Мејкерфилд на 18 јуни, совладувајќи го кандидатот на „Реформ УК“. Резултатот го засили притисокот врз Стармер, кој неколку дена подоцна ја најави својата оставка. Барнам потоа ја презеде Лабуристичката партија без сериозен противкандидат.
Политичарот познат како „Кралот на Северот“ сега мора да покаже дека моделот што го промовираше во Манчестер може да функционира и на национално ниво. Тој најавува поголема децентрализација, префрлање повеќе овластувања и пари од Лондон кон регионите и отворање северна канцеларија на Даунинг стрит во Манчестер.
Барнам зборува и за десетгодишен план за структурна промена на земјата. Според него, државата треба порано да инвестира во луѓето, домувањето, здравството и јавните услуги, наместо подоцна да троши значително повеќе пари за последиците од сиромаштијата, лошото здравје и социјалните проблеми.
Неговите најави, сепак, веднаш го отвораат прашањето од каде ќе дојдат парите. Барнам вели дека ќе се придржува до фискалните правила и до изборното ветување на лабуристите дека нема да ги зголемуваат данокот на доход, националното осигурување и ДДВ. Истовремено, ќе треба да најде средства за социјалната заштита, домувањето, јавните услуги и зголемувањето на трошоците за одбрана.
Еден од првите потези на новата влада треба да биде откажувањето од планот за задолжителна национална дигитална лична карта. Неговиот тим најави дека планираните средства ќе бидат пренасочени кон мерки за ублажување на трошоците за живот.
Барнам, исто така, се подготвува да интервенира во „Темза вотер“, задолжената водоводна компанија која со години се соочува со финансиски и еколошки проблеми. Се разгледува ставање на компанијата под посебен режим и поголема јавна контрола, како дел од поширокиот став на Барнам дека основните услуги не смеат да функционираат исклучиво во интерес на приватните сопственици.
Чувствителна ќе биде и енергетската политика. Новиот премиер покажува поголема отвореност кон дополнително искористување на постојните нафтени и гасни полиња во Северното Море. Тоа може да предизвика отпор кај еколошките организации и во делови од Лабуристичката партија, но и да ги подобри односите со американскиот претседател Доналд Трамп, кој долго ја критикуваше политиката на Стармер кон британската нафта и гас.
Пред Барнам стојат и значително потешки прашања од составувањето на кабинетот. Ќе треба да ја намалува имиграцијата без да предизвика недостиг од работна сила, да го ограничи растот на трошоците за социјална помош, да ја оживее слабата продуктивност и да најде одржлив модел за грижа за население што старее.
На меѓународен план ќе мора да одржува функционален однос со Трамп, да ја продолжи британската поддршка за Украина и да обезбеди средства за ветеното зголемување на издвојувањата за одбрана.
Првата голема одлука ќе биде составот на владата. Шабана Махмуд се споменува како фаворитка за министерка за финансии, додека Ед Милибанд би можел да го преземе Министерството за надворешни работи. Назначувањата ќе покажат дали Барнам планира целосен прекин со ерата на Стармер или ќе се обиде да создаде рамнотежа меѓу старите партиски центри на моќ и сопствените сојузници.
Барнам пристигнува на Даунинг стрит со силен политички моментум, но и со големи очекувања што можат брзо да се претворат во товар. Неговиот предизвик нема да биде само да звучи поинаку од Стармер, туку да покаже дека може да испорача резултати таму каде што повеќе британски влади не успеаја.
Од Манчестер до Даунинг стрит стигна за помалку од десет недели. За да остане таму, ќе мора многу побрзо да покаже дека неговиот план носи промени што граѓаните навистина можат да ги почувствуваат.
(Фото: Wikimedia Commons, Creative Commons Attribution 2.0)
