Биометријата оди на пауза кога колоните ќе станат предолги на хрватските граници

Патувањето кон Јадранот летово доби уште една станица пред морето – камера за препознавање лице и скенер за отпечатоци. Но, кога колоната автомобили ќе стане предолга, а чекањето ќе се приближи до еден час, хрватската полиција ќе може привремено да ја забрза постапката и да ги пропушта патниците без повторно земање биометриски податоци.

Хрватските власти најавија дека во периоди на исклучително голем сообраќај ќе ја користат можноста за делумно ублажување на новиот европски Систем за влез и излез – EES. Според објаснувањето на граничната полиција, таква одлука може да се донесе кога се проценува дека времето на чекање ќе надмине 45 минути. Тоа, сепак, не значи отворање на границата без контрола: пасошот и натаму ќе се проверува, патникот ќе биде евидентиран и ќе му биде креирано дигитално досие, но привремено може да се изостават фотографирањето на лицето и земањето отпечатоци.

Можноста ја потврди и хрватскиот министер за внатрешни работи Давор Божиновиќ, кој нагласи дека станува збор за краткотрајна флексибилност што ќе се применува само кога состојбата на терен го бара тоа. Значи, границата нема автоматски да преминува на олеснет режим штом некој патник ќе чека 45 минути. Процената и одлуката ќе ги носат надлежните служби, зависно од должината на колоните, бројот на отворени ленти и интензитетот на сообраќајот.

Ова е важна информација и за македонските граѓани што патуваат кон Хрватска или влегуваат во Шенген преку хрватските гранични премини. EES се применува за државјани на земји надвор од ЕУ што патуваат на краток престој. При првото евидентирање системот ги запишува податоците од патната исправа, фотографијата на лицето и отпечатоците, додека при наредните преминувања би требало да се врши побрза проверка на веќе регистрираните податоци.

Новиот режим целосно се применува на надворешните граници на Шенген од 10 април годинава, откако шест месеци се воведуваше постепено. Со него класичното удирање печати во пасошите се заменува со електронска евиденција на датумот и местото на влез и излез. Целта е автоматски да се откриваат лицата што го надминале дозволениот престој, како и обидите за користење лажни документи или различни идентитети.

Она што во теоријата треба да донесе побезбедна и попрецизна граница, во шпицот на сезоната создава дополнителни минути за секој патник. А кога истовремено ќе пристигнат стотици автомобили или повеќе автобуси, минутите брзо се претвораат во километарски колони.

Според Хрватската радиотелевизија, најголеми проблеми на копнените граници се забележуваат на Бајаково, кон Србија, и на Карасовиќи, на границата со Црна Гора, на патот кон Албанија. На преминот Каменско кон Босна и Херцеговина состојбата била помирна. На аеродромите во Сплит и Дубровник, пак, засега немало позначителни застои, иако во најпрометните денови таму слетуваат и по петнаесетина авиони со патници од земји надвор од ЕУ.

Хрватската одлука доаѓа во момент кога притисокот врз новиот систем расте и во други европски туристички центри. Авиокомпании и аеродроми побараа пошироко суспендирање на биометриските контроли поради доцнења и пропуштени летови, но Европската Унија ја отфрли можноста системот целосно да се исклучува. Европските претставници признаа дека има околу 20 проблематични точки меѓу приближно 1.500 гранични премини, но сметаат дека решението треба да се бара со дополнителен персонал, опрема и локални привремени олеснувања.

Тоа значи дека хрватскиот пристап не претставува откажување од EES, туку обид да се најде рамнотежа меѓу безбедноста и реалноста на летната сезона. Дигиталното досие останува задолжително, како и проверката на патната исправа. Она што може привремено да отпадне е постапката што одзема најмногу време – земањето нова биометрија од секој патник.

Системот веќе создаде огромна база на податоци. Европската комисија во април соопшти дека до целосното активирање биле регистрирани повеќе од 52 милиони влегувања и излегувања и над 27.000 одбивања за влез. До почетокот на јули бројот на евидентирани патувања достигнал околу 110 милиони, а според податоците пренесени од европски претставници, влезот бил одбиен на приближно 44.500 лица.

Божиновиќ во изјавата за хрватските медиуми наведе дека со ефикасното функционирање на системот и размената на информации бил спречен обидот за влез на околу 5.000 лица. Одделно од таа бројка, статистиката на Европската комисија се однесува на сите надворешни граници на Шенген и покажува дека ефектот на системот на европско ниво е значително поголем.

За патниците најважната порака е дека правилото за 45 минути не гарантира брзо преминување на секоја граница. Тоа само им дава на хрватските служби можност да реагираат кога редовната постапка почнува да создава сериозен застој. Во најпрометните викенди и натаму ќе бидат можни долги колони, особено на премините преку кои се движи најголем дел од сообраќајот кон Јадранот.

Сепак, привременото прескокнување на биометријата може да направи значителна разлика. Кога во колоната има илјадници патници, заштедата од само неколку минути по возило може да значи часови помалку чекање за оние што се наоѓаат на нејзиниот крај.

EES требаше да ја направи европската граница попаметна. Летово ќе се проверува дали може да биде и доволно флексибилна – за безбедносната контрола да остане строга, но патувањето до морето да не се претвори во целодневен престој на асфалтот.