Кина ги украла податоците на 220 милиони гласачи? Трамп најави нова истрага

Само неколку месеци пред изборите што можат да ја променат рамнотежата на силите во американскиот Конгрес, Доналд Трамп повторно ја отвори една од најчувствителните теми во САД – довербата во изборниот систем. Овојпат во центарот на неговите обвинувања не се машините за гласање или гласањето по пошта, туку Кина, која претседателот ја обвини дека дошла до податоци за стотици милиони американски гласачи.

Во обраќање од Белата куќа, американскиот претседател изјави дека декласификува разузнавачки документи кои, според него, покажуваат дека Пекинг бил вмешан во изборите во САД и дека добил пристап до податоци од околу 220 милиони избирачки досиеја. Трамп случајот го опиша како најголемо компромитирање изборни податоци во американската историја и како сериозна закана за демократијата.

Тој најави дека директорот на националното разузнавање и Федералното истражно биро ќе спроведат нова истрага за да утврдат што точно се случило, кој имал пристап до податоците и дали делови од американската разузнавачка заедница намерно ги прикривале информациите.

Сепак, обраќањето не понуди докази дека биле променети гласови или дека наводното прибирање податоци влијаело врз конечниот резултат од претседателските избори во 2020 година. Тврдењата на Трамп се судираат со проценката на американските разузнавачки служби од 2021 година, според која немало индикации дека странски актер успешно изменил некој технички дел од гласањето, пребројувањето или објавувањето на резултатите.

Токму разликата меѓу кражба или прибирање избирачки податоци и директно менување на изборниот резултат е клучна за разбирањето на случајот. Дури и доколку се потврди дека кинески структури дошле до бази со податоци, тоа само по себе не значи дека биле изменети гласачки ливчиња или резултати.

Некои од документите што ги објави администрацијата, според американските медиуми, не ги поткрепуваат целосно обвинувањата на претседателот. Во еден од нив се оценува дека системите за пребројување на гласовите тешко би можеле да бидат манипулирани во размер што би го променил исходот. Друг документ се однесувал на избори во Венецуела, а не на изборната инфраструктура во САД.

Меѓу објавените материјали имало и извештај на ЦИА за кинески напори за собирање информации поврзани со кампањата на Џо Бајден. Во истиот документ, сепак, било наведено дека Пекинг во тој момент немал намера тајно да влијае врз исходот од изборите, иако била оставена можноста таквата проценка подоцна да се промени.

Трамп долго време тврди дека изборите во 2020 година, на кои загуби од Бајден, биле нерегуларни. Неговите правни тимови и сојузници поднесоа голем број тужби и барања за повторно пребројување, но судовите, изборните власти и повеќе ревизии не открија докази за измама од обем што би го променил резултатот.

Кина категорично ги отфрли новите обвинувања. Од кинеската амбасада во Вашингтон порачаа дека Пекинг никогаш не се мешал и нема намера да се меша во американските претседателски избори.

Новите тврдења може дополнително да ги оптоварат односите меѓу двете најголеми светски економии, во период кога Вашингтон и Пекинг се обидуваат да ги стабилизираат трговските врски. Трамп најавува и можна средба со кинескиот претседател Си Џинпинг подоцна во текот на годината, но пораките за наводно изборно мешање можат да го отежнат политичкиот простор за договор.

Во САД, обраќањето веднаш доби силна партиска димензија. Демократскиот сенатор Марк Ворнер, висок член на Комитетот за разузнавање на Сенатот, ги оцени тврдењата како неосновани и потсети дека разузнавачките агенции не утврдиле обид на Кина да промени гласови во 2020 година.

Дел од демократите го обвинија Трамп дека ги користи разузнавачките информации за да ја разниша довербата во изборите пред гласањето за Конгресот во ноември. Тогаш републиканците ќе се обидат да го зачуваат мнозинството, додека демократите ќе настојуваат да преземат контрола врз најмалку еден од двата дома.

Трамп, пак, го искористи говорот за повторно да побара усвојување построги изборни правила. Тој го повика Конгресот да го поддржи законот SAVE America, со кој би се барала лична карта со фотографија при гласањето, доказ за американско државјанство при регистрацијата и поширок пристап на федералните институции до избирачките списоци. Законот има поддршка во Претставничкиот дом, но се соочува со пречки во Сенатот.

Поддржувачите тврдат дека мерките ќе ја зголемат сигурноста на изборите. Демократите и организациите за заштита на избирачкото право предупредуваат дека дополнителните услови би можеле да го отежнат гласањето на легитимно регистрирани граѓани, иако случаите на незаконско гласање од неграѓани се исклучително ретки.

Тензии предизвика и одлуката на неколку големи телевизиски мрежи да не го емитуваат обраќањето во живо на своите главни канали. Трамп ги обвини медиумите дека се дел од заговор и изјави дека телевизиите што не го пренеле говорот треба да се соочат со губење на лиценците. Дел од мрежите го понудија говорот преку своите интернет и стриминг-платформи.

Новата истрага може да покаже дали зад тврдењата за кинески пристап до избирачките бази постои вистински безбедносен пропуст. Но, засега останува нерасчистена најважната разлика: дали станува збор за кражба на податоци и разузнавачко собирање информации или за мешање што реално го променило гласањето.

Трамп тврди дека открил закана без преседан. Неговите критичари сметаат дека повторно ја користи 2020 година за да постави сомнеж врз изборите во 2026 година. Меѓу двете спротивставени верзии, американската јавност повторно се соочува со истото прашање – кому да му верува кога станува збор за изборниот систем.