Аналитика
Европската мапа на минималните плати на почетокот на 2026 година повторно ја открива длабоката економска расцепканост на континентот. Зад истата валута, заеднички пазар и декларативна социјална кохезија, реалноста за милиони работници изгледа сосема различно во зависност од тоа каде живеат. За едни, минималната плата обезбедува релативна финансиска стабилност, за други таа едвај ги покрива основните трошоци за живот, а за некои претставува постојана борба за преживување.
P.A.R.I – AI: Паметен аналитички репортер на информации на „Пари“
Сопоред податоците базирани на Евростат, околу 12,8 милиони работници во 22 земји-членки на Европската Унија примаат минимална плата или помалку. Иако секоја година почетокот на јануари носи очекувања за повисоки примања, јануари 2026 не донесе подобрување за сите. Приближно една третина од работниците на минималец не добиле никакво зголемување во споредба со јули 2025 година, а во четири земји минималната плата останала целосно непроменета во текот на изминатата година.
Номиналните разлики меѓу европските земји се впечатливи. Во рамки на ЕУ, месечната бруто минимална плата се движи од 620 евра во Бугарија до дури 2.704 евра во Луксембург. Ако во споредбата се вклучат и земјите кандидати, контрастите стануваат уште поизразени: Украина се издвојува со минимална плата од само 173 евра, а Молдавија следи со 319 евра месечно. Пет земји во Европа имаат минимална плата над 2.000 евра, покрај Луксембург, тоа се Ирска со 2.391 евра, Германија со 2.343 евра, Холандија со 2.295 евра и Белгија со 2.112 евра. Веќе под оваа „елитна“ група, јазот станува очигледен: Франција е на 1.823 евра, додека Шпанија паѓа на 1.381 евра, што јасно покажува колку разликите можат да бидат големи дури и меѓу соседни економии.
Половина од анализираните европски земји имаат минимална плата под 1.000 евра. Во оваа група се наоѓаат сите земји кандидати за членство во ЕУ, како и неколку источноевропски членки. Чешка има минимална плата од 924 евра, Унгарија 838 евра, Романија 795 евра, Турција 654 евра, а Албанија 517 евра. Интересно е што три земји кандидати имаат повисока минимална плата од Бугарија, која останува најниско рангирана во самата Унија.
Сепак, номиналните износи не ја раскажуваат целосната приказна. Кога платите се споредуваат преку стандардите на куповна моќ, односно преку паритетот на куповната моќ, разликите меѓу земјите значително се стеснуваат. Овој пристап зема предвид што навистина може да се купи со одредена плата во секоја земја, а не само нејзината вредност изразена во евра. По оваа методологија, минималната плата во 22-те земји на ЕУ се движи од 886 единици во Естонија до 2.157 во Германија. Иако првите девет земји остануваат исти и според номиналните износи и според куповната моќ, кај другите доаѓа до значајни поместувања.
Романија е најголемиот „добитник“ во оваа споредба, искачувајќи се од 20-то на 12-то место, додека Македонија се поместува од 26-то место според евра на 20-то место според куповната моќ. Србија напредува од 22-ро на 17-то место, а Турција се искачува за три позиции. Од друга страна, Чешка и Естонија се меѓу најголемите „губитници“, со пад од осум места во рангирањето.
Во дел од европските земји воопшто не постои законски утврдена минимална плата. Италија, Австрија, како и нордиските земји Шведска, Данска и Финска, платите ги регулираат преку колективни договори и силни синдикални механизми. Во земјите каде што минималната плата е законска категорија, таа не се зголемила во Белгија, Естонија, Грција, Шпанија, Луксембург и Словенија меѓу јули 2025 и јануари 2026 година. Наспроти тоа, Бугарија, Унгарија, Литванија и Словачка забележале најголеми зголемувања, над 11 проценти во истиот период.
Македонија и натаму се наоѓа на дното на регионалната скала. Минималната плата изнесува 24.379 денари, односно околу 397 евра. Во март се очекува законско усогласување на платите во износ од 1.500 до 2.000 денари, што би значело дополнителни околу 30 евра. Доколку не дојде до поголемо зголемување од предвиденото, постои реален ризик во втората половина од годината Македонија да остане земја со најниска минимална плата во регионот.
ФИНАНСИСКА СЛИКА НА МАКЕДОНСКАТА ЕКОНОМИЈА: Кој должи, а кој штеди и каде се кријат ризиците?
Економските експерти посочуваат дека зад овие разлики стојат фактори како продуктивноста, структурата на економијата и преговарачката моќ на работниците. Земјите со силна индустриска, финансиска и високотехнолошка база по правило обезбедуваат повисоки и поодржливи плати. Сликата што ја нудат бројките за 2026 година јасно покажува дека, и покрај постепените зголемувања во дел од државите, Европа сè уште е далеку од економска и социјална израмнетост.
(Фото: Unsplash)
