Аналитика
Европската карта на невработеност во ноември доби неочекуван пресврт. Земја што со години важеше за пример на стабилен и уреден пазар на труд, Финска, за првпат се најде на врвот на листата по невработеност во Европската Унија, надминувајќи ја дури и Шпанија, која традиционално ја носи оваа „титула“.
Според податоците на Евростат, Финска во ноември 2025 година забележала стапка на невработеност од 10,6 проценти, додека Шпанија се спуштила на 10,4 проценти. Ова е првпат Финска да ја надмине Шпанија, откако финската стапка порасна за две десетинки во споредба со октомври, а шпанската се намали за една десетина.
Иако разликата меѓу двете земји е мала, трендот е симптоматичен. Во Финска, растот на невработеноста се поврзува со структурните економски реформи и со стратегијата за зголемување на продуктивноста преку кратење на трошоците. Според финското Министерство за вработување и економија, компаниите во последниот период повеќе се фокусирале на оптимизација и рационализација, наместо на проширување и инвестиции.
„Продуктивноста се зголемуваше главно преку намалување на трошоците, а не преку раст“, изјави заменик-државната секретарка Елина Пилканен за националната телевизија YLE. Како последица, бројот на работни места се намалил и во јавниот и во приватниот сектор, што, во комбинација со стагнацијата на економијата, ја доведе Финска до највисоко ниво на невработеност во последните 15 години.
Дополнителен притисок врз пазарот на трудот создаде и растот на работната сила. Во последните месеци се зголемил бројот на луѓе кои активно бараат работа, меѓу нив и значителен број мигранти, додека понудата на нови работни места истовремено опаднала. Банката на Финска прогнозира умерен економски раст од 0,8 проценти оваа година, понизок од очекувањата на Министерството за финансии, што сугерира дека закрепнувањето ќе биде бавно.
Во поширок европски контекст, сепак, сликата е далеку попозитивна. Стапката на невработеност во Европската Унија во ноември изнесувала 6,0 проценти, додека во еврозоната паднала на 6,3 проценти, едно од најниските нивоа во последната деценија. Евростат проценува дека во ЕУ имало околу 13,2 милиони невработени, од кои речиси 11 милиони во еврозоната.
Значајни разлики постојат меѓу земјите. Полска и Чешка имаат најниска стапка на невработеност, по 3,2 проценти, што укажува на исклучително тесни пазари на трудот и потенцијален притисок врз платите. Германија останува стабилна со ниска стапка од 3,8 проценти, додека Холандија е на околу четири проценти. Во централна и југоисточна Европа, Словенија и Словачка бележат повисоки стапки, од 5,0 и 5,6 проценти, додека Романија со 6,0 проценти има највисока невработеност во регионот.
Податоците на Евростат покажуваат и долгорочни трендови што ја отсликуваат издржливоста на европскиот пазар на трудот. Стапката на вработеност во ЕУ достигна 75,8 проценти во 2024 година, највисоко ниво досега, а невработеноста падна на најниско ниво од 2015 година. Кај младите дипломци на возраст од 20 до 34 години, вработеноста достигнала 82,3 проценти, што укажува на релативно добра интеграција на младите на пазарот на трудот.
Во исто време, Европската Унија се соочува со демографски и структурни предизвици. Просечниот работен век изнесува 37,2 години, со работна недела од 36 часа, додека стареењето на населението и миграцијата сè повеќе влијаат врз понудата на работна сила.
За Финска, властите се умерено оптимистички. Министерството за вработување и економија очекува дека невработеноста би можела постепено да почне да опаѓа во текот на годината, поттикната од нови работни места во индустриските сектори. Веќе се забележува годишен раст на вработеноста од околу 25.000 лица.
Но, ноемвриските бројки остануваат силен сигнал дека дури и најстабилните економии не се имуни на глобалните и структурните промени. Финското „престигнување“ на Шпанија по невработеност е потсетник дека европскиот пазар на трудот, и покрај добрите вкупни резултати, сè уште се соочува со длабоки и нерамномерни предизвици.
