Аналитика
САД ги укинаа санкциите врз Иран за 60 дена почнувајќи од понеделник, по првите разговори во рамките на новоформираниот мировен договор, а американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека ќе „направи што мора“ ако Иран не го исполни својот дел од договорот, објави Ројтерс.
Потпретседателот на САД, Џ.Д. Венс, изјави дека разговорите со иранските претставници во Швајцарија поставиле добра основа за конечен мировен договор, иако Иран негираше дека започнале разговори за неговата нуклеарна програма.
Двете страни, кои се обидуваат да градат врз основа на привремениот договор потпишан минатата недела, се согласија за мапа на патот за траен договор во рок од 60 дена за време на разговорите одржани во швајцарското планинско одморалиште Биргеншток, кое е во сопственост на Катар, соопштија медијаторите Пакистан и Катар.
Тие, исто така, се согласија за механизам за прекин на конфликтот во Либан меѓу сојузникот на САД Израел и Хезболах, поддржан од Иран, како и за воспоставување комуникациска линија за да се обезбеди безбедно поминување на трговски бродови низ Ормутскиот теснец за да се избегнат судири во стратешки важниот воден пат.
Во првиот од неколкуте чекори предвидени во договорот за обезбедување економско олеснување на Иран, Министерството за финансии на САД објави откажување од санкциите до 21 август, дозволувајќи му на Техеран да продава нафта и сродни производи и да прима плаќања за нив.
Официјалните лица објавија трајно примирје во Либан во согласност со договорот насочен кон прекинување на непријателствата низ регионот, иако Израел изјави дека ќе одржува безбедносна зона во јужен Либан и ќе продолжи да дејствува за да ги „неутрализира“ заканите за израелските војници и граѓани.
Сообраќајот на танкери низ Ормускиот теснец почна да се зголемува во понеделник, откако министерот за надворешни работи на Оман ја потврди посветеноста на неговата земја на меѓународното право и безбедниот, слободен премин за време на разговорите со Иран за управување со виталниот воден пат.
Нападите на САД и Израел врз Иран, како и израелските напади во Либан, убија илјадници, а милиони беа раселени. Војната со Иран, исто така, ги потресе пазарите низ целиот свет и ги зголеми глобалните цени на нафтата. Цените на суровата нафта продолжија да паѓаат во понеделник, откако во понеделник се намалија за 3 проценти.
Израел не беше потписник на мировниот договор, но се согласи на ново примирје во Либан во петок. Иако интензивните борби продолжија уште еден ден, либанските власти велат дека борбите стивнаа од саботата навечер. Израел и Либан требаше да започнат нова рунда разговори во Вашингтон денес, при што Бејрут е решен да продолжи со директните преговори, иако се чини дека се во сенка на одлуката на Иран да го вклучи Либан во преговорите со САД.
Ванс, кој одржува оптимистички тон откако го потпиша меморандумот за разбирање, рече дека Техеран се согласил да им дозволи на нуклеарните инспектори да влезат во земјата, како и да воспостави механизми за управување со своите замрзнати средства во странство и за спроведување на прекинот на огнот. „Поставивме многу добра основа за успешен конечен договор“, им рече тој на новинарите по учеството во разговорите.
Сепак, портпаролот на иранското Министерство за надворешни работи, Есмаил Багаеи, за официјалната новинска агенција ИРНА изјави дека Иран сè уште не разговарал за нуклеарните прашања ниту презел нови обврски.
Доналд Трамп во објава на платформата Truth Social во понеделник изјави дека Иран ќе се согласи на инспекции за оружје за да се обезбеди „нуклеарна чесност“. „Ако Иран не се придржува до договорот или не се однесува правилно, ќе направам што морам“, им рече Трамп подоцна на новинарите.
Иран ги ограничи инспекциите од страна на Меѓународната агенција за атомска енергија откако САД и Израел го започнаа првиот бран воздушни напади минатата година и ги суспендираше целосно кога избувна војната во февруари. Техеран вели дека неговата нуклеарна програма е исклучиво мирна.
Иранскиот министер за надворешни работи, Абас Арагчи, напиша на социјалните мрежи дека Техеран обезбедил ослободување од одговорност за извоз на нафта и петрохемиски производи, ослободување на дел од замрзнатите средства во странство и започнување на план за обнова и развој на Иран.
Венс рече дека пратеникот на Белата куќа, Џаред Кушнер, зет на Трамп, осмислил процес според кој САД и Катар ќе имаат контрола врз иранските средства откако ќе бидат одмрзнати, а парите би можеле да се користат за купување американска пченка, соја и пченица. „Значи, парите што ќе ги одмрзнеме ќе им одат на нашите земјоделци“, им рече Трамп на новинарите.
Сепак, гувернерот на иранската Централна банка, Абдолнасер Хемати, рече дека нема таква обврска и дека барем дел од преостанатите одмрзнати средства би можеле да се користат за купување други стоки што не се предмет на санкции, објави иранската новинска агенција Тасним.
Се очекува техничките разговори да продолжат до крајот на оваа недела.
