Аналитика
Македонија се обидува од земја што главно увезува енергија постепено да стане дел од новите регионални коридори низ кои ќе се движат гас, електрична енергија и инвестиции. Клучот за тоа се новите врски со Грција и Србија, а следниот чекор ќе биде направен идната недела, кога министрите за енергетика на Македонија, Србија, Грција и Бугарија ќе се сретнат во Србија на втор регионален министерски самит.
На маса ќе бидат проекти што веќе не се само политички идеи, туку влегуваат во фаза на изградба и реализација: гасни интерконектори, нови транзитни правци, модернизација на електроенергетските мрежи, складирање енергија и подобро поврзување на националните пазари.
Средбата е продолжение на првиот самит, одржан во Атина на 15 мај, кога четирите земји се согласија дека енергетската сигурност повеќе не може да се третира како исклучиво национално прашање. Пораката беше дека секоја држава може да гради сопствени капацитети, но без прекугранични врски, силни преносни мрежи и повеќе правци за снабдување, целиот регион останува ранлив.
За Македонија, најконкретниот дел од оваа приказна се двата нови гасни интерконектори, кон Грција и кон Србија.
Интерконекторот со Грција треба да ѝ овозможи на земјава пристап до повеќе извори и правци за снабдување, вклучително и до LNG инфраструктурата преку грчкиот гасен систем. Планираниот почетен капацитет е 1,5 милијарди кубни метри гас годишно, со можност тој дополнително да се зголемува. Изградбата е во тек од двете страни, а целта е проектот да биде завршен во 2027 година.
Истовремено се движи и врската кон север. Во септември беше потпишан договор за проектирање и изградба на македонскиот дел од интерконекторот со Србија, вреден 29,4 милиони евра. На македонска територија трасата ќе биде долга 22,4 километри, ќе овозможува двонасочен проток и ќе има капацитет од 1,4 милијарди кубни метри годишно.
Комбинацијата на овие две врски значително ја менува досегашната позиција на Македонија. Наместо гасот само да завршува на домашниот пазар, инфраструктурата треба да овозможи дел од енергенсот што пристигнува од југ, преку Грција, да продолжува кон Србија и понатаму кон Централна Европа.
Со тоа земјата потенцијално добива и транзитна улога, што покрај поголема сигурност во снабдувањето отвора можност и за приходи од користењето на инфраструктурата.
Во таа насока е и приклучувањето на Македонија и Србија кон иницијативата за Вертикалниот гасен коридор. Во септември НОМАГАС и „Transportgas Srbija“ потпишаа меморандум со кој двете земји се вклучуваат во поширока мрежа што ги поврзува Грција, Бугарија, Романија, Унгарија, Словачка, Украина и Молдавија.
Идејата зад коридорот е релативно едноставна – гасот да може полесно да се движи од југ кон север, но и системот да има поголема флексибилност доколку некој од традиционалните правци на снабдување биде нарушен.
За тоа, сепак, не е доволно само да се изградат цевки. Потребно е да се усогласат капацитетите, притисоците и техничките режими на националните системи, како и правилата според кои гасот ќе се пренесува преку границите. Токму овие прашања ќе бидат меѓу главните теми на самитот во Србија.
Регионалната енергетска агенда, сепак, не завршува со гасот.
Четирите земји ќе разговараат и за електричната енергија, состојбата на преносните системи, прекуграничната размена и брзиот раст на соларните и ветерните капацитети.
Колку повеќе обновливи извори се вклучуваат во системот, толку повеќе расте потребата од силни мрежи и капацитети за складирање. Производството од сонце и ветер не е рамномерно во текот на денот, па системот мора да може да го преземе вишокот кога производството е високо и да го надополни недостатокот кога тоа паѓа.
Оттука, батериските системи и пумпно-акумулационите хидроелектрани стануваат сè поважен дел од регионалната енергетска инфраструктура.
За Македонија ова е особено важно бидејќи повеќе крупни процеси се одвиваат истовремено – се градат нови гасни врски, се модернизира преносната мрежа и се развиваат нови капацитети за складирање и производство на електрична енергија.
Следниот предизвик ќе биде сите тие проекти да не останат изолирани национални инвестиции, туку да функционираат како дел од поширок регионален систем.
Затоа вториот министерски самит во Србија ќе биде тест дали договорите од Атина ќе преминат во поконкретни рокови и проекти. За Македонија влогот е поголем од уште една регионална средба – станува збор за тоа дали земјата ќе успее да ја искористи својата географска положба и да се позиционира како дел од енергетскиот коридор што го поврзува југот на Европа со пазарите на север.
