Аналитика
Уште една недела, уште едно поскапување – и тоа не мало. Регулаторната комисија за енергетика ги објави новите цени на нафтените деривати, а дизелот повторно ја премина стотката, овојпат стигнувајќи до 101 денар за литар. Поскапувањето, важечко од полноќ на 8 септември, во просек изнесува значителни 4,89 отсто во однос на претходната одлука.
Бројките зад промената се јасни. Бензините ЕУРОСУПЕР БС-95 и ЕУРОСУПЕР БС-98 поскапуваат за по 3 денари на литар, при што 95-октанскиот сега ќе чини 97 денари, а 98-октанскиот – 99 денари. Најостро, сепак, поскапи дизелот – ЕУРОДИЗЕЛ (Д-Е V) поскапе за 6 денари, стигнувајќи до 101 денар за литар. Најголем удар, во релативни бројки, доживеа Екстра лесното масло за домаќинство (ЕЛ-1), чијашто цена скокна за дури 8 денари, на 105 денари за литар – гориво коешто директно го чувствуваат домаќинствата што греат на нафта пред настапувачката зима. Дополнително поскапе и мазутот М-1 НС, за 1,591 денар по килограм, на нови 46,001 денари.
Од Регулаторната комисија поскапувањето директно го образложуваат со движењата надвор од земјата – повисоки референтни цени на светските берзи и промени во курсот на денарот во однос на доларот, комбинација која автоматски се пресликува врз домашниот ценовник според веќе воспоставената методологија.
Контекстот зад бројките, сепак, е поширок од самата методолошка формула. Токму во периодот пред оваа одлука, светските пазари на нафта бележат еден од најостите неделни скокови во последните месеци, поттикнати од заострувањето на конфликтот меѓу САД и Иран и стравот дека протокот низ Теснецот Хормуз би можел трајно да се наруши. Рафинираните производи, какви што се дизелот и маслото за домаќинство, при вакви услови традиционално поскапуваат уште поостро од самата сурова нафта – тренд забележан и во САД, каде цените на дизелот веќе достигнаа највисоко ниво од средината на 2022 година.
Динамиката на домашниот ценовник во последниве недели дополнително ја илустрира нестабилноста на светскиот пазар. На 1 септември дизелот всушност поевтине на 95 денари за литар, откако претходно, на 24 август, за прв пат по неколку години беше пробиена границата од 100 денари. Сега, само една недела подоцна, дизелот не само што повторно ја премина стотката, туку и ја надмина претходната највисока точка. Ваквиот циклус, поевтинување проследено со уште поостро поскапување, директно ја одразува нестабилноста на глобалните пазари.
За возачите, транспортерите и домаќинствата коишто се греат на нафта, ефектот е директен. Дизелот останува горивото со најголемо значење за транспортниот и земјоделскиот сектор, па секое негово поскапување постепено се пренесува и врз цените на широк спектар производи и услуги. Дали ова поскапување ќе се задржи подолго, во голема мера ќе зависи од понатамошниот тек на геополитичката криза на Блискиот Исток – фактор врз кој домашните регулаторни механизми немаат никакво влијание, туку единствено го пресликуваат.
