Аналитика
Зимата сè уште не го покажала своето најстудено лице, а Европа веќе плаќа висока цена за енергетската неизвесност. Природниот гас повторно поскапува, складиштата се значително попразни од вообичаеното, а обезбедувањето дополнителни количества станува сè поскапо. Иако европските институции уверуваат дека снабдувањето засега не е загрозено, аналитичарите предупредуваат дека продолжени студени периоди би можеле да ја стават европската економија пред нов сериозен тест.
На 16 октомври, европските складишта биле наполнети со околу 74 проценти од капацитетот, наспроти приближно 89 проценти, колку што изнесува петгодишниот просек за овој период. Разликата значи дека Европа располага со помала резерва за справување со непредвидени нарушувања во снабдувањето или нагло зголемување на потрошувачката.
Дополнителна загриженост предизвикуваат цените. Европскиот референтен природен гас достигна над 87 евра за мегават-час, највисоко ниво во речиси четири години, според Financial Times. За споредба, пред почетокот на конфликтот со Иран, цената се движела околу 32 евра. Поскапувањето е поврзано со нарушените испораки на течен природен гас од Блискиот Исток и неизвесноста околу транспортот низ Ормускиот Теснец.
Американскиот Институт за енергетска економија и финансиска анализа (IEEFA) предупредува дека Европската Унија би можела да биде принудена да ја намали зимската потрошувачка на гас за околу седум проценти, односно за приближно 14 милијарди кубни метри во споредба со минатата зима. Проценката се заснова на ограничените резерви и можните проблеми со увозот, а не претставува одлука за задолжителни рестрикции.
Во потешко сценарио, со продолжено студено време и ограничени испораки, операторите на европските гасоводни системи предупредуваат дека недостигот би можел да достигне до 15 проценти од потребните количества. Во такви услови, најголемиот притисок би се почувствувал кај индустриските потрошувачи, кои трошат значителни количества гас за производство и греење.
Но, постои и дополнителна финансиска пресметка. Според IEEFA, надоместувањето на недостигот во складиштата со дополнителен увоз би чинело околу три милијарди евра, што е приближно 12 проценти повеќе отколку лани. Тоа значи дека дури и ако не дојде до физички недостиг на гас, европските компании и домаќинства можат да се соочат со повисоки енергетски трошоци.
Состојбата се разликува и меѓу земјите. Италија и Франција располагаат со релативно подобро пополнети резерви, додека Германија и Холандија се соочуваат со поголем недостиг во однос на вообичаените сезонски нивоа. Токму затоа европската енергетска сигурност сè повеќе зависи од меѓусебното поврзување на националните системи и од можноста дополнителните количества брзо да стигнат таму каде што се најпотребни.
Сепак, Европската комисија има поумерена проценка. Во извештајот од 8 октомври се наведува дека европскиот гасен систем е доволно флексибилен да ја покрие зимската побарувачка, благодарение на поголемите капацитети за увоз на течен природен гас, разновидните извори на снабдување и намалената потрошувачка во споредба со периодот пред енергетската криза.
За Македонија, случувањата на европскиот гасен пазар се особено важни поради зависноста од увозни енергенси. Продолженото поскапување може да ги зголеми трошоците за компаниите што користат природен гас, но и да создаде дополнителен притисок врз цените на енергетските услуги. Влијанието ќе зависи од договорите за снабдување, набавните цени и движењата на регионалниот пазар.
На крајот, исходот во голема мера ќе го одреди времето. Поблага зима и стабилни испораки би можеле да го намалат притисокот, додека продолжени студени бранови и нови геополитички потреси би ја направиле енергијата уште поскапа.
Европа засега не е пред сигурен недостиг на гас. Но, со помалку резерви и повисоки пазарни цени, и зимата без рестрикции би можела да биде економски скапа.
