Сиромаштијата не чека децата да пораснат – Македонија губи идни генерации

Сиромаштијата не завршува со празниот семеен буџет. Таа може да значи послабо образование, помали можности за вработување и пониски приходи во иднина. За Македонија, каде што значителен дел од децата растат во неповолни услови, ова не е само социјален, туку и долгорочен економски проблем. Прашањето е колку државата вложува денес за утре да не плаќа многу повисока цена.

Токму затоа Македонската платформа против сиромаштија повторно го отвори прашањето за воведување универзален детски додаток, кој би го добивало секое дете, независно од приходите на неговото семејство. Барањето до Владата доаѓа во услови кога речиси 120.000 деца се изложени на ризик од доходовна сиромаштија, а постојната финансиска поддршка има ограничен опфат.

Според податоците што ги посочува Платформата, 29,5 проценти од децата се изложени на ризик од доходовна сиромаштија, додека дури 38 проценти живеат во повеќедимензионална сиромаштија. Вториот показател открива поширок проблем од недостигот на пари – ограничен пристап до услови неопходни за здрав развој, образование и пристоен живот.

Разликата станува уште поизразена кога ќе се погледне системот на поддршка. Во Македонија детски и семејни надоместоци примаат 19 проценти од домаќинствата со деца, наспроти 88 проценти во Европската Унија, според податоците наведени од Платформата. Тоа не значи дека сите европски семејства добиваат ист износ, туку дека опфатот на мерките за поддршка е значително поширок.

Дека промената може да даде резултати покажува и анализата на УНИЦЕФ, претставена во мај годинава. Според разгледаните модели за реформа на паричните надоместоци, детската сиромаштија би можела да се намали за најмногу шест процентни поени.

Една од опциите е универзален детски додаток, дополнет со поголема помош за најсиромашните и многудетните семејства. Другата предвидува подобрување на постојниот систем, со проширување на опфатот и зголемување на надоместоците. И двата пристапа бараат финансиски средства, но и процена кој модел би обезбедил најголем ефект.

Европа, исто така, се соочува со детска сиромаштија. Според Евростат, во 2025 година околу 19,3 милиони деца, или 24,3 проценти од децата во ЕУ, биле изложени на ризик од сиромаштија или социјална исклученост. Иако овој показател не е директно споредлив со македонската стапка на доходовна сиромаштија, потврдува дека проблемот е присутен и во развиените економии.

Но, паричниот надоместок е само еден дел од решението. Во Македонија градинка посетуваат 45,5 проценти од децата на возраст од три до шест години, а кај ромските деца опфатот е само 17 проценти, според Платформата. Недостигот од достапни услуги за згрижување го отежнува и вработувањето на родителите, особено на жените, што дополнително влијае врз семејните приходи.

Покрај универзалниот детски додаток, Платформата бара побрзо спроведување на Европската гаранција за децата, подобрување на условите за домување и сеопфатна национална стратегија против сиромаштијата.

Дилемата за државата не е само дали може да си дозволи поголеми издвојувања за децата, туку и колку ја чини неискористениот потенцијал на генерациите што растат во сиромаштија. Бидејќи средствата вложени во детскиот развој не се само социјален трошок – тие се инвестиција во идната работна сила, продуктивноста и економскиот развој.