Аналитика
Низ македонските компании во 2025 година поминале повеќе од 2,2 билиони денари, но најголемиот промет не значи и најголема создадена економска вредност. Трговијата на големо и мало учествува со речиси 39 проценти во вкупниот промет, додека преработувачката индустрија, иако со помал обем на продажба, има најголем придонес во создавањето додадена вредност. Ова е една од најинтересните разлики што ги откриваат најновите податоци на Државниот завод за статистика за 2025 година – бројки што покажуваат не само каде се вртат најмногу пари, туку и кои дејности имаат најголема улога во создавањето економска вредност.
Според претходните податоци на ДЗС, во текот на минатата година 70.843 пазарноориентирани деловни субјекти оствариле вкупен промет од 2.226.478 милиони денари, односно околу 2.226,5 милијарди денари. Нивната бруто-додадена вредност достигнала 522,1 милијарда денари, а во опфатените претпријатија работеле 428.235 лица.
Разликата меѓу прометот и додадената вредност е особено важна за разбирањето на економската структура. Прометот ја покажува вредноста на продажбите, додека додадената вредност го мери економскиот придонес што се создава со производството и услугите, откако ќе се одземат трошоците за меѓупроизводите и услугите искористени во деловниот процес.
Најголем дел од вкупниот промет, дури 38,7 проценти, го оствариле компаниите од трговијата на големо и мало. Пресметано според објавените удели, станува збор за околу 862 милијарди денари.
На второто место е преработувачката индустрија, со учество од 24,5 проценти, односно приближно 545 милијарди денари промет.
Тоа значи дека овие два сектора заедно учествуваат со 63,2 проценти во вкупниот промет на опфатените претпријатија. Со други зборови, речиси две третини од деловниот промет се концентрирани во трговијата и индустриското производство.
Но, кога наместо обемот на продажба ќе се погледне создадената додадена вредност, распоредот се менува.
Преработувачката индустрија го презема водството со учество од 26,2 проценти во вкупната бруто-додадена вредност. Тоа одговара на приближно 136,8 милијарди денари.
Трговијата, иако има значително поголем промет, учествува со 20 проценти во создадената додадена вредност, или околу 104,4 милијарди денари.
Оваа разлика ја покажува специфичноста на двата сектора. Во трговијата значителен дел од продажната цена ја претставува набавната вредност на стоката што понатаму се продава. Во преработувачката индустрија, пак, производствениот процес создава дополнителна вредност преку обработката на суровини, трудот, технологијата и организацијата на производството.
Тоа не значи дека индустриските компании нужно се попрофитабилни од трговските. Додадената вредност не е исто што и добивка, туку економски показател што го опфаќа придонесот на производствените фактори.
Интересен е и распоредот на останатите дејности.
Градежништвото е трет најголем сектор според учеството во создадената бруто-додадена вредност, со 10 проценти од вкупниот износ. Според пресметката врз основа на објавените податоци, секторот создал приближно 52,2 милијарди денари додадена вредност.
Веднаш зад него се телекомуникациите, компјутерското програмирање, консултантските дејности, компјутерската инфраструктура и другите информатички услуги, со заедничко учество од 9,2 проценти, односно околу 48 милијарди денари.
Податокот е значаен бидејќи покажува дека дигиталните и информатичките дејности веќе имаат забележително место во структурата на создадената вредност, покрај традиционалните сектори како индустријата, трговијата и градежништвото.
Четирите наведени секторски групи заедно создаваат 65,4 проценти од вкупната бруто-додадена вредност на опфатените претпријатија.
Овие податоци отвораат и пошироко економско прашање: дали за развојот на домашната економија е поважно компаниите да имаат што поголем промет или да создаваат поголема вредност преку производството, знаењето и услугите?
Големиот промет е важен показател за обемот на деловната активност, но сам по себе не открива колку вредност останува создадена во економијата. За оценување на економската структура подеднакво се важни додадената вредност, продуктивноста, инвестициите, вработеноста и конкурентноста на компаниите.
Притоа, од ДЗС нагласуваат дека податоците за 2025 година се претходни и дека се применува новата Национална класификација на дејностите, ревизија 2.1. Поради методолошките промени, податоците за одделни дејности не се целосно споредливи со оние од претходните години.
Најновата статистика, всушност, покажува две лица на македонската деловна економија: трговијата е секторот низ кој поминува најголемиот промет, но преработувачката индустрија останува најголемиот создавач на додадена вредност. А токму разликата меѓу она што компаниите го продаваат и вредноста што ја создаваат е една од клучните работи за разбирање на економскиот потенцијал на државата.
