Аналитика
На 17 или 18 години пензијата веројатно е една од последните работи за кои размислува еден млад човек. Првата работа, првата плата, автомобил, патување, стан и самостоен живот изгледаат многу поблиску од пензионерските денови. Но токму тука е суштината на пензиската писменост, за финансиската иднина најдобро е да се размислува тогаш кога таа изгледа најдалеку. Пензијата, всушност, не почнува неколку години пред пензионирањето, туку многу порано, со првото вработување, првата уплата на придонеси и првите финансиски одлуки што човек ги носи на почетокот од својот работен век.
Токму ова беше една од главните пораки со кои беше одбележан Денот на пензиска свесност, преку настан посветен на финансиската и пензиската писменост на младите, одржан во СЕПУГС „Васил Антевски Дрен“ во Скопје. Настанот го организираа Агенцијата за супервизија на капитално финансирано пензиско осигурување – МАПАС, училиштето и Асоцијацијата на друштва за управување со пензиски фондови на Северна Македонија, со учество на КБ Прво пензиско друштво, Сава пензиско друштво и Триглав пензиско друштво. Заедничката цел беше една тема што најчесто се поврзува со повозрасните генерации да се доближи токму до оние што допрва ќе влезат на пазарот на трудот.
Денот на пензиска свесност треба да потсетува дека пензиското штедење не е тема што треба да се отвори кога човек веќе се приближува кон крајот на кариерата. Напротив, колку порано се стекнат основни финансиски знаења и навики, толку е поголема можноста во текот на работниот век да се носат поинформирани и поодговорни одлуки. Младиот човек кој уште пред своето прво вработување знае што значат пензиски придонеси, што е втор пензиски столб, каде се акумулираат средствата и какви права има како член, влегува во работниот однос со многу поголема финансиска свесност од некој што за тие прашања почнува да се интересира дури по десет или дваесет години.
Токму затоа е значајно што годинашното одбележување не остана само на симболични пораки. МАПАС и СЕПУГС „Васил Антевски Дрен“ потпишаа Меморандум за соработка, со кој треба дополнително да се поврзат образованието и практиката. Соработката предвидува практична настава, учење преку работа, феријална практика, едукативни посети, презентации, предавања и работилници од областа на финансиската писменост, пензискиот систем и капитално финансираното пензиско осигурување. На тој начин, учениците нема само теоретски да учат за финансиските институции и економските процеси, туку ќе имаат можност непосредно да се запознаат со функционирањето на системот во кој еден ден и самите ќе бидат вклучени како вработени, штедачи и идни пензионери.
Директорот на СЕПУГС „Васил Антевски Дрен“, Александар Мијоски, нагласи дека ваквата соработка претставува можност учениците преку практична настава да стекнат реални вештини и подобро да се подготват за своето понатамошно образование и професионален развој. И навистина, едно е во училишна клупа да се учи што претставува финансиска институција или пензиски фонд, а сосема друго е еден млад човек да разбере што ќе се случува со дел од неговата плата кога ќе го потпише првиот договор за вработување и зошто тие средства имаат значење за неговата финансиска сигурност по неколку децении.
На потребата од рана финансиска едукација се осврна и претседателот на Советот на експерти на МАПАС, Ремзи Бајрами, кој посочи дека пензиската свесност не треба да се поврзува исклучиво со периодот непосредно пред пензионирањето, туку со начинот на кој уште од младоста се планира сопствената финансиска иднина. Според него, финансиските навики се создаваат рано, а начинот на кој човек размислува за парите, штедењето, планирањето и иднината постепено го определува неговиот финансиски пат. Во услови на брзи економски, општествени и технолошки промени, финансиското знаење веќе не може да се гледа како дополнителна вештина, туку како суштинска животна потреба.
Во современи услови младите многу рано се соочуваат со кредити, платежни картички, онлајн плаќања, инвестиции, различни видови штедење и финансиски производи. Затоа способноста правилно да се прочита и разбере една финансиска информација станува речиси подеднакво важна како и способноста да се заработат пари. Финансиската писменост значи човек да разбере дека зад секоја финансиска одлука постои долгорочна последица и дека одлуките што изгледаат мали денес, по три или четири децении можат да направат голема разлика.
Дополнителна тежина на целата тема ѝ дава фактот што пензискиот систем опфаќа огромен број граѓани и значителен износ на средства. Според податоците на МАПАС, во задолжителните пензиски фондови има повеќе од 641 илјада членови, а нето-средствата во нив се над 212 милијарди денари. Во доброволните пензиски фондови има уште десетици илјади членови и дополнителни милијарди денари акумулирани средства. Зад овие бројки не стои само финансиска статистика, туку индивидуални сметки, години работа и идни приходи на стотици илјади граѓани. Токму затоа пензиската писменост не е споредна тема, туку прашање што директно се однесува на долгорочната финансиска сигурност на населението.
Во рамките на настанот беше промовирано и новото едукативно видео „Твојата патека, твоја иднина“, како дел од кампањата „Засади желба“, која пензиските друштва ја реализираат со поддршка на МАПАС. Претседателот на Асоцијацијата на друштва за управување со пензиски фондови на Северна Македонија, Маријан Николовски, ја нагласи токму врската меѓу денешните одлуки и финансиската положба во иднина. Неговата порака беше дека иднината не се случува сама по себе, туку се создава преку одлуките што се носат денес, а вториот пензиски столб претставува важен дел од таа финансиска иднина. Средствата што се акумулираат на индивидуалните сметки се лична сопственост на секој член, што е информација која особено младите треба да ја знаат уште со своето прво вработување.
Денот на пензиска свесност се одбележува со години токму со цел граѓаните да се поттикнат навреме да размислуваат за овие прашања. Но насочувањето на вниманието кон средношколците внесува дополнителна вредност, бидејќи идејата е младите да не се сретнат со основните поими на пензискиот систем дури откако ќе го добијат првиот договор за работа. Ако финансиската писменост започне уште во училиштето, тогаш и пензискиот систем престанува да биде неразбирлива административна тема и станува дел од личното финансиско планирање.
Финансиски писмен млад човек не е само оној што знае што е кредит, камата или банка. Тоа е човек кој знае дека парите имаат своја временска вредност, дека штедењето бара континуитет, дека придонесите не се само ставка на платниот лист и дека долгорочната финансиска сигурност не се создава преку една голема одлука, туку преку стотици мали и одговорни одлуки во текот на животот.
Токму затоа пораката од годинашниот Ден на пензиска свесност е многу поширока од самото пензиско осигурување. Таа е порака за одговорност кон сопствената иднина. Пензијата не е тема само за пензионерите, ниту нешто за кое треба да се размислува кога работниот век веќе се приближува кон својот крај. Таа започнува многу порано, со првата плата, првиот уплатен придонес и првата свесна одлука човек да знае каде се неговите пари и што тие ќе значат за неговата иднина.
Првата плата, оттаму, не е само почеток на работниот век. Таа е и почеток на пензиската иднина.
