Аналитика
Само што Европа почна да верува дека ерата на скапите пари останува зад неа, Европската централна банка повторно го смени правецот. Наместо ново намалување, стигна ново зголемување на каматите – сигнал дека битката со инфлацијата далеку од тоа дека е завршена.
На 10 септември ЕЦБ ги зголеми клучните каматни стапки за 0,25 процентни поени, со што депозитната стапка се искачи на 2,50 проценти. Ова е второ зголемување годинава и јасен пресврт по периодот во кој главната тема беше колку брзо ќе се намалуваат каматите.
Причината е повторното будење на инфлацијата, пред сè поради енергијата. Повисоките цени на нафтата и гасот повторно го отворија стариот европски проблем – поскапата енергија брзо се прелева врз транспортот, производството, храната и услугите. ЕЦБ стравува дека тоа може да го продолжи инфлацискиот притисок многу подолго отколку што првично се очекуваше.
Новите прогнози покажуваат зошто централната банка станува повнимателна. ЕЦБ очекува просечната инфлација во еврозоната во 2026 година да биде околу 3 проценти, а над целните 2 проценти да остане и во 2027 година. На крајот на годинава инфлацијата може да биде и значително повисока од просекот.
Проблемот е што ЕЦБ овојпат се бори со инфлација која во голем дел доаѓа однадвор. Повисоката каматна стапка не може да произведе повеќе нафта, ниту да го поевтини гасот. Но може да ја олади побарувачката и да спречи енергетскиот шок да се претвори во поширок бран на поскапувања, повисоки плати и нови инфлациски очекувања.
За граѓаните тоа значи едноставно, кредитите може да останат скапи подолго.
Новите станбени и потрошувачки кредити потешко ќе поевтинуваат, а кај дел од заемите со променливи камати притисокот врз месечните рати може повторно да се зголеми. За компаниите, повисоката цена на парите значи поскапо финансирање и помалку простор за нови инвестиции.
Од друга страна, штедачите можат да бидат меѓу ретките добитници. Повисоките камати ѝ даваат поголем простор на банкарската индустрија да понуди подобри приноси на депозитите.
Скапите пари имаат влијание и врз берзите и недвижностите. Кога приносите на обврзниците и депозитите растат, дел од инвеститорите имаат помал мотив да преземаат ризик со акции. Истовремено, поскапите станбени кредити можат да ја намалат куповната моќ и постепено да ја оладат побарувачката за недвижности.
Најважното прашање, сепак, е дали ЕЦБ тука ќе застане.
Очекувањата на финансиските пазари веќе одат во насока на уште едно зголемување до крајот на годината. Дел од големите инвестициски банки очекуваат депозитната стапка да стигне до 2,75 проценти, а доколку енергетските цени продолжат да растат, не се исклучува дополнително затегнување и во 2027 година.
Сè ќе зависи од две работи – енергијата и инфлацијата.
Ако цените на нафтата и гасот се стабилизираат и инфлацијата почне да се смирува, сегашниот циклус може да биде краток. Но ако високите енергетски трошоци почнат посилно да се прелеваат врз останатите цени, ЕЦБ може повторно да биде принудена да оди по патот на уште поскапи пари.
Иако Македонија не е дел од еврозоната, ефектите од ваквата политика не нè заобиколуваат. Денарот е тесно врзан за еврото, еврозоната е наш најголем трговски партнер, а европските финансиски услови директно и индиректно влијаат и врз домашните камати.
Затоа одлуката на ЕЦБ не е само европска монетарна вест. Таа е предупредување дека периодот на евтини кредити можеби нема да се врати толку брзо колку што многумина очекуваа.
