Аналитика
Тврдењето дека Земјата еден ден ќе има денови кои траат 25 часа можеби звучи како научна фантастика, но научниците велат дека тоа навистина би можело да се случи. Сепак, клучниот збор е „наскоро“ – процесот е толку бавен што е практично незабележлив во рамките на човечкиот живот.
Според научните објаснувања, објавени во престижното научно списание Science Advances, ротацијата на Земјата постепено се забавува поради постојаното гравитациско влијание на Месечината. Истите сили што ги предизвикуваат океанските плими и осеки дејствуваат како суптилна сопирачка на планетата, продолжувајќи го траењето на денот за многу мали делови од секундата.
Иако вообичаено велиме дека денот трае 24 часа, во астрономијата постојат различни начини за негово мерење. Ако ротацијата на Земјата се пресметува во однос на далечните ѕвезди наместо на Сонцето, се добива таканаречениот сидерален ден, кој е малку пократок од сончевиот ден. Како што објаснува Space Place на НАСА, ова не е грешка во мерењето, туку последица на фактот што Земјата истовремено ротира околу својата оска и кружи околу Сонцето.
Поради тоа, планетата мора да направи малку повеќе од едно целосно вртење за Сонцето повторно да се појави на истата точка на небото. Дополнително, ниту 24-часовниот сончев ден не е апсолутно константен. Неговото времетраење варира во мали рамки, а на многу долги временски периоди покажува тренд на постепено продолжување.
Главната причина за ова забавување е Месечината. Нејзината гравитација создава испакнатини во океаните, односно плими и осеки кои се движат додека Земјата ротира. Но тие плимни испакнатини не се совршено усогласени со положбата на Месечината. Поради триењето меѓу водата, морското дно и континентите, дел од ротациската енергија на Земјата постојано се губи.
НАСА во своите објаснувања за ротацијата на Земјата наведува дека токму овој процес предизвикува постепено забавување на вртењето на планетата, додека Месечината истовремено полека се оддалечува од Земјата. На едноставен начин, процесот може да се спореди со ротирачки канцелариски стол кој продолжува да се врти, но постепено ја губи брзината поради триењето.
Иако човек не може да почувствува губење на дел од секундата во текот на својот живот, научниците располагаат со методи што овозможуваат исклучително прецизни мерења. Тие ги споредуваат најсовремените атомски часовници со астрономски набљудувања и историски записи, вклучително и податоци за древни затемнувања.
Современите системи за мерење на времето постојано ги следат малите разлики меѓу официјалното време и вистинската ротација на Земјата. Затоа организации како Меѓународната служба за ротација на Земјата и референтни системи редовно објавуваат билтени за промените во ориентацијата и ротацијата на планетата.
Од друга страна, Националниот институт за стандарди и технологија на САД (NIST) објаснува дека во минатото биле воведувани таканаречени престапни секунди со цел атомското време да остане усогласено со ротацијата на Земјата. И Американската поморска опсерваторија редовно објавува информации за овие корекции, што покажува колку внимателно се следи вртењето на планетата.
Но кога денот би можел да достигне 25 часа?
Научниците предупредуваат дека не постои точен датум кој може да се означи во календарот. Најчесто споменуваните проценки укажуваат дека за таква промена би биле потребни околу 200 милиони години, под претпоставка дека системот Земја-Месечина продолжи да се развива на сегашниот начин.
Овие проценки се темелат и на истражувања на научници од Универзитетот во Торонто, меѓу кои е и астрофизичарот Норман Мареј. Нивната работа анализира како се менувала должината на денот низ геолошката историја на Земјата и како таа би можела да продолжи да се менува во иднина.
Затоа, иако 25-часовниот ден теоретски навистина е можен, тој е толку далечна перспектива што нема никакво практично значење за денешните генерации, за цивилизацијата или за современите календари.
Покрај плимите и осеките, постојат и други фактори што можат да влијаат врз должината на денот. На пример, ротацијата на Земјата може благо да се промени кога големи количини маса се прераспределуваат низ планетата – како при топење на ледниците или движење на огромни количини подземни и површински води.
НАСА посочува дека климатските промени и промените во распределбата на водата имаат мало, но мерливо влијание врз ротацијата на Земјата. Иако овие ефекти се многу послаби од влијанието на Месечината, тие потврдуваат дека должината на денот е резултат на повеќе сложени процеси.
Научниците исто така нагласуваат дека дури и големи инженерски проекти теоретски можат да имаат минимално влијание врз ротацијата на планетата. Ова уште еднаш покажува дека Земјата не е совршено круто тело, туку динамичен систем чија ротација постојано се менува под влијание на различни природни и физички фактори.
(Фото: „изгревање“ на Земјата, гледано од Месечината, НАСА)
