Аналитика
Летната сезона во Европа и онака е синоним за гужви, редици и нервоза, но ова лето можеше да донесе уште еден сериозен проблем на европските граници. Токму затоа Европската комисија реши да ја повлече рачната сопирачка и да го одложи целосното воведување на новиот Систем за влез/излез (EES), дигиталниот механизам што треба да го замени традиционалното печатирање пасоши и да воведе биометриска контрола за патниците од земји надвор од ЕУ. Наместо во април, системот целосно ќе заживее дури во септември 2026 година, со цел да се избегне хаосот што веќе почна да се наѕира на аеродромите и пристаништата.
P.A.R.I – AI: Паметен аналитички репортер на информации на „Пари“
EES формално стартуваше во октомври 2025 година, но неговото постепено воведување веднаш наиде на сериозни предизвици. На аеродромите и граничните премини каде што системот веќе функционира, патниците од Велика Британија, САД и други земји надвор од ЕУ мора за првпат да регистрираат отпечатоци од прсти и фотографии од лицето на специјални киосци. Процедурата, која на хартија изгледа едноставно, во пракса создаде долги редици, конфузија и значителни доцнења, особено во шпицовите на сообраќајот.
Првично, само мал дел од патниците беа опфатени со новите проверки, но со зголемувањето на процентот на регистрации, проблемите станаа поочигледни. Извештаи од аеродроми ширум Европа покажуваат дека времето за гранична обработка на некои локации пораснало и до 70 проценти, а во најоптоварените периоди патниците чекале и по неколку часа. Во екстремни случаи, доцнењата резултирале со пропуштени летови и сериозни нарушувања во авионскиот и фериботскиот сообраќај.
Најилустративен пример за проблемите е аеродромот во Лисабон, каде што властите беа принудени привремено да го суспендираат EES откако времето на чекање, според извештаи, достигнало и до седум часа. Овој потег стана сигнал дека системот, иако амбициозен и важен од безбедносен аспект, сè уште не е подготвен за целосно и непречено функционирање на терен.
Под притисок на аеродромските оператори, туристичката индустрија и патничките здруженија, Европската комисија одлучи да им даде поголема флексибилност на земјите-членки. Тие ќе имаат можност, дури и по формалното завршување на имплементацијата во април 2026 година, делумно да го суспендираат функционирањето на EES во текот на летните месеци. Практично, тоа значи дека на одредени гранични премини повторно ќе може да се користат традиционалните печати во пасошите, доколку новиот систем создава метеж што не може да се контролира.
Од Брисел порачуваат дека воведувањето на ваков комплексен дигитален систем е исклучително сложен процес и дека безбедноста мора да оди рака под рака со практичноста. Целта на EES е да се следи движењето на посетителите во Шенген-зоната и да се спречи прекршувањето на правилото за престој од 90 дена во период од 180 дена, но сè почесто се поставува прашањето дали инфраструктурата и човечките ресурси се подготвени за таа задача.
Туристичките и аеродромските организации предупредуваат дека без дополнителен персонал, подобро обучени гранични службеници и целосно функционални киосци, ризикот од сериозни застои останува реален. За патниците, барем засега, добрата вест е дека транзицијата ќе биде поблага од очекуваното. Лошата е што летните патувања и натаму ќе бараат трпение, особено на најпрометните европски гранични точки.
(Фото: Unsplash)
