Аналитика
Во сенка на санкции, геополитички притисоци и трка со роковите на американската администрација, Белград отвора ново поглавје во управувањето со својата најважна енергетска компанија. Прелиминарниот договор меѓу Србија, унгарската енергетска група MOL Group и руската Gazprom Neft за продажба на мнозинскиот руски удел во Нафтената индустрија на Србија претставува обид земјата да ја зацврсти енергетската безбедност и да го намали политичкиот ризик во услови на меѓународни санкции.
Договорот, кој го објави српската министерка за рударство и енергетика Дубравка Ѓедовиќ-Хандановиќ, предвидува MOL да преземе 56,15 проценти од акциите што во моментов ги поседуваат „Газпром Нефт“ и други руски акционери во Naftna industrija Srbije (НИС). Истовремено, српската држава ќе го зголеми својот удел за пет процентни поени, што, според официјалните оценки, ѝ обезбедува посилна позиција во корпоративното управување отколку што ја имаше по приватизацијата во 2008 година, кога нејзиниот удел остана под 30 проценти.
Овој потег се случува во момент кога Србија е под зголемен притисок од САД и Европската Унија да го ограничи руското влијание во енергетскиот сектор, по санкциите поврзани со војната во Украина. САД во јануари 2025 година првпат воведоа санкции врз НИС, оценувајќи ја компанијата како дел од стратешката енергетска мрежа на Москва во Европа. По ставањето на американската SDN-листа, НИС функционираше со серија привремени лиценци од Office of Foreign Assets Control (OFAC), при што последната дозвола, издадена на 31 декември 2025 година, важи до 23 јануари 2026 година и овозможува продолжување на основните операции додека траат преговорите за промена на сопственоста.
Од Будимпешта, MOL во понеделникот потврди дека е потпишан обврзувачки договор за главни точки, со цел да се обезбеди стабилно снабдување со енергија на регионалните пазари. Страните имаат рок до 24 март 2026 година, поставен од OFAC, да ги завршат преговорите, а конечниот договор за купопродажба се очекува да биде потпишан најдоцна до 31 март 2026 година.
Министерката Ѓедовиќ-Хандановиќ оцени дека постигнатиот договор меѓу унгарската и руската страна претставува позитивен исчекор за Србија. Таа нагласи дека договорените основни одредби ќе бидат доставени до американската администрација на одобрување, што беше и едно од клучните барања во процесот. Според неа, најзначајниот резултат од преговорите е токму подобрената позиција на српската држава, која со зголемениот удел ќе добие поголеми права при одлучувањето во Собранието на акционери на НИС.
Во целиот процес, кој траеше со месеци и беше проследен со неизвесност, санкции и силни геополитички сигнали, Белград настојуваше да го заштити континуитетот на снабдувањето и да ја задржи контролата врз стратешките енергетски капацитети. Дополнителна новина е најавата дека во идниот договор би можеле да се вклучат и партнери од United Arab Emirates, што би значело натамошна диверзификација на сопственичката структура и намалување на зависноста од еден доминантен играч.
Со овој договор Србија се обидува да балансира меѓу меѓународните обврски и сопствените енергетски интереси, отворајќи простор за нова фаза во управувањето со НИС, компанија која останува клучен столб на националната економија и енергетска стабилност.
(Фото: NIS)
