Аналитика
Технолошката пресметка меѓу САД и Кина повеќе не се води само околу моќните чипови, туку и околу тоа чија вештачка интелигенција ќе смее да се користи и кој ќе ги контролира податоците. Вашингтон нареди отстранување на кинескиот DeepSeek од информациските системи на американските цивилни федерални агенции и забрани нови државни набавки на неговите производи. Ограничувањето ги опфаќа и услугите на други компании што ја користат технологијата на DeepSeek. Речиси истовремено, Пекинг предложи сопствени ограничувања за извоз на напредни АИ-технологии, отворајќи ново поглавје во економското и технолошкото ривалство меѓу двете најголеми светски економии.
Одлуката на американското Министерство за внатрешна безбедност беше објавена на 19 октомври, а официјалното известување е предвидено за објавување во Федералниот регистар на 20 октомври 2026 година. Мерката се однесува на производите и услугите на компанијата Hangzhou DeepSeek Artificial Intelligence, нејзините поврзани компании, но и на софтверски решенија од други добавувачи што ја користат технологијата на кинескиот стартап.
Главната причина за ограничувањето, според американските власти, е ризикот чувствителни државни информации да завршат во Кина. Вашингтон предупредува и на можноста податоците да бидат искористени за разузнавачки цели, како и на потенцијални безбедносни слабости во софтверот. Сепак, станува збор за процени на ризик, а не за јавно докажани случаи на злоупотреба во сите наведени ситуации.
Одлуката може да има пошироки последици за технолошките компании што соработуваат со американската администрација. Дури и ако софтверот е произведен од американски или европски добавувач, користењето технологија на DeepSeek може да претставува пречка за неговата примена во опфатените државни системи. Тоа значи дека потеклото на АИ-моделите станува дополнителен фактор при изборот на технолошки решенија, покрај нивната цена, функционалност и квалитет.
Интересно е што американската одлука доаѓа само неколку дена откако Кина предложи дополнителни контроли за извоз на напредни технологии. На 16 октомври кинеските власти претставија предлог за ревизија на списокот на технологии чиј извоз подлежи на ограничувања. Предлогот опфаќа 40 технологии, од кои 23 се поврзани со вештачката интелигенција. Меѓу нив се одредени напредни АИ-модели и технологии поврзани со развојот на чипови. Јавната консултација треба да трае до 15 ноември, што значи дека мерките сè уште не се конечни.
Така, додека САД го ограничуваат користењето на кинеската вештачка интелигенција во федералната администрација, Кина се обидува да воспостави поголема контрола врз извозот на сопствените напредни технологии. Ова покажува дека конкуренцијата меѓу двете земји постепено се проширува од производството на полупроводници кон алгоритмите, податоците и софтверските системи.
DeepSeek привлече големо меѓународно внимание со развојот на конкурентни АИ-модели, покажувајќи дека кинеските компании можат да постигнуваат значајни резултати и покрај американските ограничувања за пристап до одредени напредни чипови. Токму затоа новата мерка има и пошироко значење за глобалната технолошка конкуренција.
Сепак, важно е да се нагласи дека станува збор за ограничување на користењето на DeepSeek во опфатените американски федерални системи, а не за целосна забрана за сите граѓани и приватни компании во САД. Одделни американски институции и сојузни држави и претходно воведоа слични ограничувања, а во Конгресот се разгледуваат и предлози за поширока контрола на кинеските АИ-технологии.
За глобалните компании, ваквите политики носат нов предизвик. Изборот на вештачка интелигенција сè повеќе може да зависи не само од нејзините перформанси и трошоци, туку и од земјата на потекло, безбедносните барања и пристапот до одредени пазари.
Ако овој тренд продолжи, светскиот пазар на вештачка интелигенција би можел постепено да се подели на технолошки екосистеми со различни правила. Битката меѓу САД и Кина веќе не е само кој ќе создаде помоќна технологија, туку и чија технологија ќе добие пристап до највредните корисници, податоци и пазари.
