РАФИНЕРИСКАТА МАРЖА ЗА ДИЗЕЛ СОБОРУВА СВЕТСКИ РЕКОРДИ, поттикнувајќи ја инфлацијата на глобално ниво

Цените на нафтата, кои буквално експлодираа на крајот на август, донесоа уште поголем проблем за потрошувачите, а тоа е цената на дизелот. Дизелот станува сè поскап во однос на суровата нафта, а рафинериската маржа за негово производство се искачи на нивоа какви што пазарот досега речиси и не видел.

Во петокот, на 11 септември, цената на „брент“ се движеше околу 106 долари за барел, откако во текот на тргувањето оваа недела достигна речиси 110 долари. Само за една недела нафтата поскапе за околу 13 проценти, додека пазарите сè повеќе калкулираат дека војната со Иран и проблемите со транспортот на енергенси нема брзо да завршат.

Но, кај дизелот притисокот е уште поголем.

Рафинериската маржа за дизел (diesel spread crack) експлодираше поради комбинација од недостиг на сурова сурова нафта и недостиг на глобален капацитет за рафинирање. Маржата, која во нормални услови, со избалансирано снабдување со нафта и соодветни залихи на горива со среден дестилат, се движи околу 20 – 30 долари, на почетокот на септември во САД достигна рекордни 108,02 долари за барел.

Иако тоа не значи дека рафинериите заработуваат чисти 108 долари на секој барел, бидејќи во пресметката не се опфатени сите производствени, транспортни и други трошоци, сепак покажува колку драматично се зголемила вредноста на готовиот дизел во однос на суровината.

Слична е сликата и во Европа. Физичката рафинериска маржа за дизел во клучниот европски нафтен центар Амстердам–Ротердам–Антверпен на 1 септември достигна рекордни 98 долари за барел. За споредба, просекот во август бил 80,50 долари, во јули 71,71 долар, а во јуни само 44,75 долари за барел. Практично, за само неколку месеци маржата е повеќе од двојно зголемена.

Причината е што светот во моментов нема проблем само со тоа колку сурова нафта може да се произведе. Сè поголем проблем е колку од таа нафта може да се претвори во дизел и други деривати – и како тие количества ќе стигнат до потрошувачите.

Војната со Иран сериозно ги наруши енергетските текови од Персискиот Залив. И покрај алтернативните маршрути и преминувањата на танкери низ Ормутскиот Теснец со исклучени транспондери, анализата на „Ројтерс“ покажува дека приближно една третина од вообичаениот извоз на нафта од Заливот сè уште недостига во однос на периодот пред војната. Во исто време, нападите врз танкери и инфраструктура ја зголемуваат цената на транспортот, осигурувањето и ризикот за секој товар што минува низ регионот.

Последната ескалација дополнително ја влоши ситуацијата. Напредувањето на Хутите во Јемен кон Баб ел-Мандеб – уште една од клучните точки за светската трговија со енергенси – отвори нов ризик и за маршрутата преку Црвеното Море. Тоа е особено значајно затоа што дел од саудискиот и регионалниот извоз веќе е пренасочен кон таа рута поради проблемите во Ормускиот Теснец.

На проблемот со Блискиот Исток му се надоврзува и Русија. Украинските напади врз руски рафинерии го намалија производството, а Москва го ограничи извозот на дизел. Така, два големи извори на готови нафтени деривати истовремено испорачуваат помали количества на светскиот пазар.

Извршниот директор на „Витол“, Расел Харди, проценува дека на глобалниот пазар во моментов недостигаат околу два милиони барели дневно производи од Русија и уште речиси два милиони барели дневно од Блискиот Исток. Според него, сурова нафта сè уште има, но нема доволно слободен рафинериски капацитет што би ја претворил во горива. Светските резерви на деривати, предупредува тој, постепено се трошат.

Тоа е и причината зошто дизелот станува посебен инфлациски ризик. Тој не е само гориво за автомобилите. Со дизел работат огромен дел од камионскиот транспорт, земјоделската механизација, градежната оператива и дел од индустријата. Поскап дизел значи поскап транспорт на храна и стоки, повисоки логистички трошоци и, на крајот, дополнителен притисок врз цените што ги плаќаат граѓаните.

Во САД последиците веќе се видливи – просечната цена на дизелот првпат ја надмина границата од шест долари за галон, а залихите се околу 13 проценти под петгодишниот просек, иако американските рафинерии работат со висока искористеност. Од февруари наваму дизелот таму поскапел за речиси 60 проценти.

А дополнителниот проблем допрва доаѓа. Северната хемисфера влегува во период на есенски ремонти на рафинериите, а потоа следува зимата, кога расте побарувачката за дизел и сродните дестилати. Големите трговци со енергенси веќе предупредуваат дека затегнатата понуда може да продолжи во текот на целата зима.

Затоа, во следниот период можеби поважно од самото прашање дали „брент“ ќе биде 100, 110 или 120 долари за барел ќе биде прашањето колку ќе чини дизелот во однос на таа нафта. Ако рафинериските маржи останат близу сегашните рекордни нивоа, дури и евентуално смирување на цената на суровата нафта нема автоматски да значи и евтин дизел.

А токму тука војната со Иран почнува да се чувствува многу подалеку од Блискиот Исток – во камионскиот превоз, земјоделството, цената на храната и, на крајот, во паричникот на потрошувачите.

ЦЕНТРАЛНИТЕ БАНКИ ГИ СЛЕДАТ РАФИНЕРИСКИТЕ МАРЖИ ЗА ИНФЛАТОРНИ ЗНАЦИ

Централните банки гледаат подалеку од цените на суровата нафта, бидејќи влошувањето на глобалниот недостиг од рафинирање ги зголемува трошоците за бензин и дизел нагло, заканувајќи се на уште еден бран на инфлација предизвикана од енергија.

Клучната мерка е токму рафинериската маржа: Банката на Англија експлицитно предупреди дека пазарите на рафинирани производи сега можат да обезбедат појасна слика за притисокот на енергијата во домаќинствата отколку само суровата нафта Брент. Во нејзиниот извештај за монетарна политика во јули се вели дека рафинериските маржи останале далеку над нивоата пред конфликтот поради прекините на рафинериите на Блискиот Исток, намалениот руски извоз, кинеските ограничувања за извоз и ограничениот резервен капацитет за рафинирање.

ЕЦБ забележала иста дивергенција. Во записникот од состанокот во јули се вели дека цените на суровата нафта неодамна станале помалку репрезентативни за поширокиот пазар на енергија бидејќи фракциите на бензин и дизел достигнале нови рекордни максимуми.

Пошироката последица на пазарот е позната: постојаната инфлација на горивата може да ги зголеми приносите од обврзниците и да изврши притисок врз растот на акциите.

(Фото: dieselnet.com)