Аналитика
Македонија има најниски цени на храната меѓу 36 европски земји, но реалната индивидуална потрошувачка по жител е само половина од просекот на Европската Унија. И додека стандардна кошница со 18 производи чини 43,90 евра во Македонија, во Германија чини 75,20 евра, а во Швајцарија 137,90 евра. Сепак, разликите во приходите и куповната моќ покажуваат дека пониската цена не значи нужно и полесен живот.
Македонија е најевтината земја за храна меѓу 36 европски држави опфатени со истражувањето на Eurostat за 2025 година. Цените на храната и безалкохолните пијалаци се за 25,2 проценти пониски од просекот во Европската Унија. Но, кога во споредбата ќе се вклучи реалниот животен стандард, сликата е значително поинаква: реалната индивидуална потрошувачка по жител во Македонија достигнува само 50 проценти од просекот на ЕУ.
Тоа значи дека Македонија истовремено е земја со најниски цени на храната и со едно од најниските нивоа на материјална благосостојба во Европа.
Најновата анализа на Euronews, објавена на 24 октомври 2026 година, дополнително ја потврдува големата разлика во цените. Според пресметката на медиумот врз основа на податоци од Numbeo, потрошувачка кошница со 18 прехранбени производи во Македонија чини 43,90 евра, во Германија 75,20 евра, во Франција 87,40 евра, а во Швајцарија дури 137,90 евра.
Сепак, експертите посочуваат дека за вистинската достапност на храната не е пресудно само колку чинат производите, туку и колку заработуваат граѓаните и колкав дел од нивните приходи мора да издвојат за основните животни потреби.
КАДЕ ХРАНАТА Е НАЈСКАПА, А КАДЕ НАЈЕВТИНА
Според официјалните податоци на Eurostat за 2025 година, кои ги опфаќаат цените на храната и безалкохолните пијалаци, Швајцарија и Исланд имаат повеќе од двојно повисоко ценовно ниво од Македонија.
Ако просечната европска потрошувачка кошница вреди 100 евра, за споредлива кошница во Македонија би биле потребни околу 74,80 евра, во Германија 102,40 евра, во Данска 120,50 евра, а во Швајцарија 155,90 евра.
Особено интересна е споредбата со земјите од регионот. Во Србија храната и безалкохолните пијалаци се само 2,9 проценти поевтини од просекот на ЕУ, додека во Хрватска се за 5,5 проценти поскапи. Албанија, со индекс од 103,8, исто така има цени над европскиот просек.
Оттука, регионалните разлики се далеку поголеми отколку што би можело да се очекува врз основа на географската близина или на сличностите во економската развиеност.
Но, ако се земе предвид дека ценовното ниво на вкупната потрошувачка на домаќинствата во Македонија е само 54,8 проценти од просекот на ЕУ, се забележува уште една важна особеност: храната во Македонија е релативно скапа во однос на другите производи и услуги што ги плаќаат домаќинствата. Тоа не значи дека храната е апсолутно скапа според европските мерила, туку дека нејзината ценовна предност е значително помала од предноста кај вкупните трошоци за потрошувачка.
КОЛКУ ЧИНИ ЕДНА ИСТА КОШНИЧКА?
Најновата анализа на Euronews овозможува поилустративна споредба со конкретни цени. Користејќи податоци од Numbeo за 18 производи во октомври 2026 година, пресметале колку чини нивното купување во различни европски земји.
Секој производ е застапен по една единица, без пондерирање според реалната потрошувачка на домаќинствата. Ова не е официјална национална минимална или синдикална потрошувачка кошница.
Според оваа пресметка, истите производи во Германија чинат околу 71 процент повеќе отколку во Македонија, додека во Швајцарија се над трипати поскапи.
Меѓутоа, токму тука споредбата мора да продолжи со приходите. Разликата во цените сама по себе не кажува дали е полесно храната да ја купи работник во Скопје, Берлин или Цирих.
ЕВТИНА ХРАНА, НИЗОК ЖИВОТЕН СТАНДАРД
За да се добие поцелосна слика, цените треба да се споредат со показателите за материјалната благосостојба.
Еден од најрелевантните е фактичката индивидуална потрошувачка по жител (Actual Individual Consumption – AIC), која Eurostat ја пресметува според паритетот на куповната моќ. Овој показател ја опфаќа потрошувачката на стоки и услуги што домаќинствата директно ја плаќаат, но и индивидуалните услуги обезбедени од државата, како здравството и образованието.
AIC не е исто што и просечна плата, но е важен показател за споредување на материјалната благосостојба меѓу државите.
Во 2025 година, реалната индивидуална потрошувачка во Македонија изнесувала само 50 проценти од просекот на ЕУ. Во Германија таа била 120 проценти, во Австрија 113 проценти, а во Луксембург 145 проценти.
Разликите се особено видливи во споредбата со Германија.
Ценовното ниво на храната и безалкохолните пијалаци во Германија е околу 37 проценти повисоко отколку во Македонија. Но, реалната индивидуална потрошувачка по жител во Германија е 2,4 пати поголема.
Слична слика се добива и при споредбата со Австрија. Цените на храната таму се за околу 46 проценти повисоки, но нивото на реална индивидуална потрошувачка по жител е 2,26 пати поголемо од македонското.
Дури и Романија, која има цени на храната за само околу 7 проценти повисоки од Македонија, има реална индивидуална потрошувачка по жител што е за 72 проценти повисока.
Ова не значи дека просечниот германски или романски работник заработува токму толку повеќе од македонскиот. AIC не е показател за плати. Но, разликите јасно покажуваат дека пониските цени во Македонија се придружени со значително пониско ниво на материјална потрошувачка.
ХРАНАТА-НАЈГОЛЕМА СТАВКА ВО ДОМАШНИОТ БУЏЕТ
Разликата не е само во цените, туку и во структурата на трошоците на домаќинствата.
Според Euronews, храната и безалкохолните пијалаци учествуваат со околу 13,6 проценти во вкупната потрошувачка на домаќинствата во Европската Унија. Во Романија ова учество изнесува 23,1 процент, додека во Бугарија надминува 20 проценти.
Ова е важен показател за животниот стандард: кога основните прехранбени производи заземаат поголем дел од семејниот буџет, остануваат помалку средства за домување, образование, рекреација, здравствена заштита и штедење.
Таквиот однос е познат како Енгелов закон – со растот на приходите, домаќинствата вообичаено издвојуваат помал процент од својот буџет за храна, дури и ако трошат повеќе пари на поквалитетни и поразновидни производи.
За Македонија, меѓународните податоци за ценовното ниво и реалната индивидуална потрошувачка силно упатуваат на ваков притисок врз животниот стандард. Сепак, за прецизно да се утврди колкав дел од буџетот македонските домаќинства го издвојуваат за храна во 2025 или 2026 година, потребни се национални податоци за потрошувачката на домаќинствата за соодветниот период. Таква ажурирана и директно споредлива стапка не е потврдена во ова истражување.
Дел од регионалните споредби покажуваат дека цените на храната не ја следат секогаш економската развиеност.
На пример, индексот на цените на храната во Хрватска изнесува 105,5, што е повисоко од германскиот индекс од 102,4. Во Албанија ценовното ниво е 103,8, исто така над просекот на ЕУ.
Во Србија, со индекс од 97,1, цените на храната веќе се приближуваат до европскиот просек, иако реалната индивидуална потрошувачка по жител е само 57 проценти од просекот на Унијата.
Причините за овие разлики се повеќеслојни. Според економистите што ги консултирал Euronews, врз цените влијаат трошоците за енергија, транспорт и работна сила, даноците, продуктивноста на земјоделството, трговската конкуренција, големината на пазарот и зависноста од увоз.
