
Нови автопати и пруги можат да го скратат патот до европските пазари, но за компаниите останува поважно прашањето дали нивната стока навреме ќе стигне до купувачот. На 23. Виенски економски форум, вицепремиерот и министер за транспорт Александар Николоски ги претстави инфраструктурните амбиции на Македонија, но побара и решенија за две пречки што, според него, го оптоваруваат бизнисот во Западен Балкан: ограничувањата за професионалните возачи и условите за извоз на зелена електрична енергија.
Кај превозниците, проблемот се сведува на деновите што возачите можат да ги поминат во Шенген-зоната. Николоски предупреди дека електронската евиденција на престојот го прави особено чувствително ограничувањето од 90 дена во период од 180 дена. Неговата забелешка е дека професионалните возачи, чија работа подразбира постојано преминување граници, се третираат како туристи.
Според вицепремиерот, регионот речиси една година бара решение, а разговорите сè уште не донеле заедничка политичка одлука. Македонија има билатерални договори со неколку држави, но тие не ја покриваат целата Шенген-зона. Затоа барањето од Виена е за пошироко решение, кое ќе овозможи предвидлив транспорт до крајните корисници.
Второто прашање ја отвора финансиската страна на зелената транзиција. Николоски посочи дека компаниите вложуваат во производство од обновливи извори, а потоа се соочуваат со дополнителни трошоци при пласманот на европскиот пазар поради примената на механизмот за јаглеродно гранично прилагодување, познат како CBAM.
Тој изнесе и конкретна бројка: според неговата изјава, засегнати се над 500 милиони евра кредити во домашните банки, земени од компании што инвестирале во енергетски капацитети. Тоа е наведена кредитна изложеност, а не износ на веќе утврдени загуби. Неговото барање е зелената електрична енергија да добие третман што ќе ја зачува економската оправданост на вложувањата во соларни, ветерни и хидроцентрали.
За разбирање на проблемот е важна и разликата меѓу забрана за извоз и условите под кои тој се реализира. Според упатството на Европската комисија, за увезената електрична енергија вообичаено се користат однапред утврдени вредности за емисиите. Признавање на реалните емисии од конкретен производител е можно, но бара исполнување повеќе услови, меѓу кои договор за купопродажба, докази за преносот на струјата и независна верификација. Оттука, обновливото потекло само по себе не е доволно автоматски да обезбеди пресметка според реалните емисии на производителот.
Паралелно со овие барања, Николоски во Виена претстави инфраструктурни проекти на коридорите 8 и 10 со наведена вредност меѓу пет и шест милијарди евра. Станува збор за проекти што се реализираат и се подготвуваат, а не за соопштение дека целиот износ е веќе потрошен.
Според неговото обраќање, се работи на железничкото поврзување на источниот дел од Коридорот 8, додека подготовките за почеток на изградба на брзата железница на Коридорот 10 се во напредна фаза. Патната инфраструктура, автопатите и експресните патишта се дел од истата намера: Македонија да добие позначајна улога во регионалниот транспорт и трговија.
За домашните компании, овие две страни на поврзувањето се неразделни. Подобрата инфраструктура ја зголемува можноста за извоз, но деловната пресметка зависи и од расположливоста на возачите, трошоците и пристапот до купувачите. Настапот во Виена донесе ново барање овие прашања да се решат на европско ниво; во разгледаните објави нема потврда дека е постигнат заеднички договор за нивно надминување.
Аналитика








