Аналитика
И покрај растот на приходите, за многу Европејци патот до сопствен стан станува сè потежок. Цените на недвижностите во голем дел од Европската Унија растат побрзо од финансиските можности на домаќинствата, а најголемиот товар го чувствуваат младите кои првпат се обидуваат да обезбедат сопствен дом. Најновите податоци на Евростат покажуваат дека во 17 од 27 земји членки, во последната деценија, становите станале помалку достапни во однос на приходите на граѓаните.
Од 2015 до 2025 година, односот меѓу цените на станбените недвижности и приходите на домаќинствата во ЕУ се влошил за 6,8 отсто. Тоа не значи дека становите поскапеле само за толку, туку дека нивните цени растеле побрзо од приходите, со што купувањето дом станувало поголем финансиски предизвик.
Најизразена е промената во Португалија, каде што овој показател се зголемил за 60,8 отсто. Следуваат Холандија со 34,3 отсто, Унгарија со 26,5 отсто, Чешка со 25,8 отсто и Шпанија со 24,5 отсто. Во овие земји, растот на приходите не бил доволен за да го следи поскапувањето на недвижностите.
Сепак, состојбата не е иста насекаде. Во Романија односот меѓу цените и приходите се подобрил за 42,8 отсто, во Финска за 25,2 отсто, а во Бугарија за 16,2 отсто. Тоа покажува дека во овие земји недвижностите станале релативно подостапни во споредба со пред десет години, но не значи дека нивните цени се ниски.
Поскапувањето продолжува и во 2026 година. Според Евростат, во вториот квартал цените на становите во ЕУ биле повисоки за 4,7 отсто во споредба со истиот период лани, додека кириите пораснале за три отсто. Така, притисокот го чувствуваат и оние што планираат да купат недвижност и граѓаните што живеат под закуп.
Особено погодени се младите. Според европската статистика, во 2025 година младите го напуштале родителскиот дом во просек на 26,3 години. Во Хрватска тоа се случувало дури на 31,5 години, а во Грција и Словачка на 30,9 години. Високите трошоци за домување се еден од факторите што го отежнуваат нивното осамостојување.
Проблемот дополнително го усложнува ограничената понуда на нови станови во дел од европските градови. Трошоците за изградба, недостигот од работна сила и административните процедури го забавуваат развојот на нови станбени проекти. Според европските податоци, бројот на станбени единици за кои биле издадени градежни дозволи се намалил од речиси два милиони во 2021 година на околу 1,5 милиони во 2024 година.
Поради сè поголемиот станбен притисок, Европската комисија веќе предложи мерки за подобрување на достапноста на домувањето, особено во градовите каде што побарувачката е најголема. Проблемот добива и поширока економска димензија, бидејќи високите трошоци за домување им оставаат на домаќинствата помалку средства за останатите потреби.
Поскапувањето на недвижностите е актуелно и во Македонија. Според индексот на Народната банка, цените на становите во Скопје во третиот квартал од 2026 година биле повисоки за 10,3 отсто на годишно ниво. Растот е побавен во споредба со првите два квартала, но и натаму е двоцифрен. За разлика од европските податоци за цените во однос на приходите, овој индекс го мери движењето на огласените цени на становите во главниот град.
Останува отворено прашањето колку приходите на македонските домаќинства можат да го следат ваквото поскапување, особено кога станува збор за младите семејства кои првпат купуваат недвижност.
Европското искуство покажува дека повисоките приходи сами по себе не се доволни за полесно решавање на станбеното прашање. Доколку цените на недвижностите растат уште побрзо, сопствениот дом станува сè поголем финансиски товар, дури и за домаќинствата што заработуваат повеќе од претходно.
