Аналитика
Македонија има најевтина храна во Европа, но не сите производи се подеднакво евтини. Додека овошјето и житарките се значително под европскиот просек, цените на маслата и мастите речиси го достигнуваат. Податоците на Евростат откриваат големи разлики и меѓу соседните земји, што покажува дека зад просечните цени се кријат различни состојби на прехранбените пазари.
Според податоците за 2025 година, ценовниот индекс на храната во Македонија изнесува 74,3, при што просекот на Европската Унија е 100. Тоа значи дека храната кај нас е за 25,7 отсто поевтина од европскиот просек. Но, кога ќе се погледнат одделните категории, разликите се значителни.
Најизразена е ценовната предност кај овошјето и јаткастите плодови, со индекс од само 52,4. За споредба, во Србија индексот е 95,9, во Албанија 92,1, а во Грција 84,9. И лебот и житарките во Македонија се значително поевтини, со индекс од 65,9, наспроти 87,3 во Србија, 81,4 во Бугарија и 104,2 во Грција.
Сликата е поинаква кај млечните производи. Млекото, сирењето и јајцата во Македонија достигнуваат 89,6 отсто од европскиот просек. Во Германија индексот изнесува 96,1, што значи дека ценовната разлика меѓу двете земји кај овие производи е релативно мала, особено во споредба со овошјето и житарките.
Најблиску до европските цени се маслата и мастите, со индекс од 95. Тука македонската ценовна предност е само пет отсто. Сепак, состојбата кај соседите е уште понеобична. Во Бугарија индексот достигнува 141,9, во Србија 128,4, а во Грција 107,5. Оваа категорија, покрај растителните масла, опфаќа и путер, маргарин и други прехранбени масти.
Особено интересен е бугарскиот пример. Иако вкупното ниво на потрошувачките цени во земјата е значително под европскиот просек, млечните производи се поскапи за 26,2 отсто, а маслата и мастите за дури 41,9 отсто. Од друга страна, месото е за 28,5 отсто поевтино од европскиот просек.
Овие разлики покажуваат дека географската близина и сличните потрошувачки навики не значат и слични цени. На нив влијаат производствените трошоци, увозот, транспортот, конкуренцијата, даноците и трговските маржи, иако самите податоци на Евростат не утврдуваат кој од овие фактори е пресуден.
Интересно е што, според податоците за 2024 година, Македонија била меѓу најевтините европски пазари и кај маслата и мастите, со индекс од приближно 72. Во податоците за 2025 година индексот изнесува 95. Сепак, ова не може директно да се толкува како поскапување, бидејќи Евростат ја промени класификацијата на производите и ја ажурираше методологијата. За да се утврди вистинското движење на релативните цени, потребна е споредба на усогласени податоци.
Македонија останува најевтина за храна во европски рамки, но нејзината ценовна предност не е подеднаква кај сите производи. Овошјето, лебот и житарките значително го намалуваат просекот, додека млечните производи и особено маслата и мастите се многу поблиску до европските цени. Оттука, поважно од самото рангирање е прашањето кои производи ја одржуваат Македонија на дното на европската ценовна листа, а кај кои таа предност е речиси изгубена.
