Аналитика
Кристин Лагард би можела да биде избрана за претседателка на Управниот одбор на Светскиот економски форум (WEF) уште на почетокот на ноември, објави Ројтерс, повикувајќи се на четири извори блиски до организацијата. Информацијата добива дополнителна тежина откако Европската централна банка (ЕЦБ) официјално потврди дека Лагард ќе ја напушти функцијата на 7 февруари 2027 година, речиси девет месеци пред истекот на мандатот. Во вчерашното обраќање, Лагард го објасни заминувањето со желбата за поголема „слобода на говор“, но временскиот распоред отвора и политички прашања поврзани со претседателските избори во Франција и изборот на ново раководство на ЕЦБ.
Според ексклузивното истражување на Ројтерс од 15 октомври, Управниот одбор на Светскиот економски форум, чиј член е и самата Лагард, би можел да гласа за нејзино назначување веќе на состанокот што, според изворите, е планиран за 2 ноември 2026 година.
Четирите извори, кои побарале анонимност поради чувствителноста на процесот, потврдиле дека нејзината кандидатура сериозно се разгледува. Доколку изборот не се случи веднаш, одборот би можел да одреди датум за гласање, така што Лагард би се појавила на годишниот состанок во Давос во јануари 2027 година како веќе избрана идна претседателка на одборот.
Изворите нагласиле дека конечната одлука не е донесена, но истовремено посочиле дека Лагард има широка поддршка во Управниот одбор, кој според податоците наведени од Ројтерс брои 27 членови.
Портпарол на Светскиот економски форум не го потврдил датумот 2 ноември, но изјавил дека организацијата има намера да одржи состанок на целиот одбор пред крајот на годината. ЕЦБ тогаш одбила да ги коментира информациите.
Овие сознанија се многу поконкретни од општите шпекулации за иднината на Лагард. Ројтерс наведува можен датум за избор, информации за поддршката што ја има во организацијата и сценарио за нејзино претставување на следниот собир во Давос.
СВЕТСКИ ЕКОНОМСКИ ФОРМУМ ВО ДАВОС
Светскиот економски форум е организација со седиште во Женева, позната по годишните состаноци во Давос, на кои се собираат светски политички лидери, централни банкари и раководители на најголемите компании.
По повлекувањето на основачот Клаус Шваб во 2025 година, организацијата минува низ промени во раководството. Со Управниот одбор моментално копретседаваат Лари Финк, извршен директор на BlackRock, и Андре Хофман, потпретседател на фармацевтската компанија Roche.
Лагард веќе е член на овој одбор, во кој учествуваат и влијателни претставници на меѓународните финансиски институции, бизнисот и политиката.
Нејзиното евентуално назначување би значело преземање на претседателската функција во Управниот одбор, а не функцијата извршен директор на организацијата. Тоа е важна разлика, бидејќи одборот е надлежен за стратешкото насочување и надзорот врз работата на Форумот.
За Лагард, која претходно беше француска министерка за финансии и директорка на Меѓународниот монетарен фонд, ваквата позиција би претставувала продолжување на меѓународниот ангажман, но без ограничувањата што ги наметнува функцијата претседателка на централна банка.
„СЛОБОДА НА ГОВОР“
На прес-конференцијата во Франкфурт на 29 октомври, Лагард ја објасни причината за предвременото заминување.
„Сакам да имам слобода на говор, слобода на изразување и слобода да се ангажирам за прашања што не се однесуваат на монетарната политика“, изјави таа.
Седумдесетгодишната Лагард објасни дека претседателот и останатите функционери на ЕЦБ се обврзани на политичка неутралност. Нивните јавни настапи треба да бидат насочени кон монетарната политика и мандатот на институцијата, а не кон пошироки политички дебати.
Таа истакна дека ваквата воздржаност е неопходна за независноста на централната банка, но дека во сегашните глобални околности повеќе не се чувствува удобно со таквата неутралност.
„Не мислам дека можам да останам неутрална“, рече Лагард, додавајќи дека сѐ почесто гледа како вистината се искривува и погрешно се претставува.
Нејзините зборови не значат дека ЕЦБ ѝ забранува да зборува, туку дека институционалната независност подразбира ограничувања за политичко изјаснување.
Лагард не наведе конкретни политички лидери, партии или настани на кои се однесува нејзината изјава. Затоа не може со сигурност да се заклучи кои прашања првенствено ја поттикнале да ја напушти функцијата.
Сепак, евентуалното преземање на раководството на Светскиот економски форум е во согласност со нејзината желба да учествува во пошироки меѓународни дебати за економијата, геополитиката и глобалните предизвици.
ДАЛИ ФРАНЦУСКИТЕ ИЗБОРИ ИМААТ ВРСКА СО ЗАМИНУВАЊЕТО?
Зад предвременото заминување постои уште една важна околност, на која Ројтерс посветува особено внимание.
Редовниот мандат на Лагард требаше да заврши во октомври 2027 година, неколку месеци по претседателските избори во Франција.
Со заминувањето на 7 февруари, се отвора можност новиот претседател на ЕЦБ да биде избран пред француските избори, додека Емануел Макрон сѐ уште е на функцијата претседател на Франција.
Ројтерс, повикувајќи се на петти извор запознаен со процесот, објави дека желбата Макрон да има влијание врз изборот на наследникот била еден од факторите при одредувањето на времето на заминување.
Во европските политички кругови, според агенцијата, постои загриженост дека изборот на нов претседател на ЕЦБ би можел да биде покомплициран доколку на француските избори победи Марин Ле Пен, претставничка на крајната десница.
Оваа политичка заднина е важна бидејќи претседателот на ЕЦБ го именува Европскиот совет, во кој учествуваат шефовите на држави или влади на земјите членки на Европската Унија.
ПРОМЕНИ ВО ВРВОТ НА ЕЦБ
Сепак, тврдењето дека Лагард го избрала датумот за да му овозможи на Макрон да влијае врз изборот на наследникот доаѓа од анонимен извор на Ројтерс. Самата Лагард не го потврдила тоа како причина за својата одлука.
Предвременото повлекување на Лагард се совпаѓа со уште две промени во највисокото раководство на Европската централна банка.
Членката на Извршниот одбор Изабел Шнабел поднесе оставка во септември, додека мандатот на главниот економист Филип Лејн треба да заврши во мај 2027 година.
Тоа значи дека европските влади ќе треба да постигнат договор за три важни позиции во раководството на институцијата.
Според Ројтерс, овие именувања би можеле да бидат предмет на поширок пакет-договор меѓу земјите членки.
Меѓу најчесто споменуваните кандидати за наследник на Лагард се Клас Кнот, поранешен гувернер на холандската централна банка, и Пабло Ернандез де Кос, поранешен гувернер на шпанската централна банка и актуелен генерален директор на Банката за меѓународни порамнувања.
Ројтерс наведува и дека Франција е заинтересирана за позицијата главен економист на ЕЦБ, додека Германија планира да предложи кандидат за местото на Шнабел.
Ваквиот распоред отвора простор за преговори во кои земјите членки ќе ги усогласуваат националните интереси, професионалните квалификации на кандидатите и идната насока на монетарната политика.
Предвременото заминување на Лагард не изгледа како повлекување од меѓународната сцена, туку како можен премин кон нова влијателна позиција. Нејзината желба за поголема слобода на говор, можниот избор во Давос и политичкиот календар во Франција се три важни околности што го објаснуваат моментот на заминувањето.
Дали тие се дел од однапред усогласен план, засега не е потврдено. Но, ако Управниот одбор на Светскиот економски форум донесе одлука во ноември, многу брзо ќе стане појасно дали Давос навистина е следната станица во кариерата на Кристин Лагард.
(Фото: Кристин Лагард, Brinacor – Own work, CC BY-SA 4.0)
