Аналитика
Додека речиси целата планета се загрева, јужно од Гренланд и Исланд се случува спротивното. Дел од Северниот Атлантик со децении упорно се лади, создавајќи голема „студена дамка“ што сè повеќе го привлекува вниманието на климатолозите. А она што до неодамна главно беше тема на научни модели, сега полека влегува и во владините планови за национална безбедност.
Во центарот на загриженоста е AMOC – Атлантската меридијална превртна циркулација, огромен систем на океански струи што пренесува топлина од тропските предели кон северниот Атлантик и има клучна улога во европската клима.
Нова студија објавена во „Geophysical Research Letters“ покажа дека регионот јужно од Гренланд и Исланд е единствениот голем дел од светот што значително се оладил и во океанот и во атмосферата од крајот на 19 век. Истражувачите заклучуваат дека промената не може да се објасни само со губење топлина од океанската површина, туку главно со намалениот транспорт на океанска топлина кон регионот.
AMOC не е исто што и Голфската струја, иако таа е дел од поширокиот систем. Доколку циркулацијата значително ослаби, помалку топлина би стигнувала кон северна Европа, а последиците не би се ограничиле само на температурата.
Најновиот извештај на Нордискиот совет на министри од февруари годинава предупредува дека евентуален колапс би можел да донесе силно регионално ладење во северна Европа, подолги зими, подоцнежни мразови, промени во врнежите и посуви лета. Тоа би значело и пократки земјоделски сезони, проблеми со сеидбата, намалени приноси и поголем притисок врз сточарството и снабдувањето со храна.
Уште поинтересна е потенцијалната последица за остатокот од Европа.
Истражување објавено во „Hydrology and Earth System Sciences“ моделира што би се случило со европската клима при целосно колабиран AMOC. Резултатите покажуваат помалку врнежи низ голем дел од Европа и почести и посилни суши, особено во сезоната на растење. Најсилни промени се појавуваат околу Медитеранот, каде климатското затоплување дополнително би го зголемило испарувањето и недостигот на вода.
Сепак, владите веќе не чекаат науката да ја отстрани секоја неизвесност.
Исланд го прогласи можниот сериозен пад на AMOC за национален безбедносен ризик и потенцијална егзистенцијална закана. Владата анализира што би значело таквото сценарио за енергетиката, земјоделството, инфраструктурата и транспортот.
Финска годинава отиде чекор понатаму и започна владин истражувачки проект, предводен од Финскиот метеоролошки институт, чија задача е конкретно да утврди како слабеењето на AMOC би влијаело врз температурите, врнежите, морското ниво и условите за живот во земјата.
Нордиските земји во меѓувреме бараат и изградба на посилен систем за рано предупредување, долгорочно финансирање на океанските мерења и вклучување на ризикот од AMOC во националните планови за климатска адаптација и кризна подготвеност.
Причината е едноставна: последиците од евентуален колапс би биле многу пошироки од постудено време.
Промените во температурата и врнежите би можеле да влијаат врз земјоделството, хидроенергетиката, рибарството, транспортот и електроенергетските системи. Нарушувањето на глобалните врнежни појаси би можело да влијае и врз производството на храна во делови од Африка, Индија и Јужна Америка, што потоа би се пренело преку цените и меѓународната трговија и во Европа.
Научниците сè уште не можат да кажат дали AMOC навистина ќе ја премине критичната точка, ниту кога тоа би можело да се случи. Токму поради таа неизвесност Нордискиот совет препорачува претпазлив пристап: ризик со толку големи можни последици не треба да се игнорира само затоа што неговиот точен датум не може да се стави во календар.
И можеби токму тука лежи најинтересниот парадокс. Светот станува потопол, но еден дел од Северниот Атлантик се движи во спротивна насока. Научниците сè уште расправаат колку далеку може да оди процесот, но владите на северот на Европа веќе почнаа да се подготвуваат за сценарио во кое океанот би можел радикално да ги промени правилата според кои Европа ја познава својата клима.
