Аналитика
Банкарството и финансискиот сектор влегуваат во период во кој дигитализацијата повеќе нема да биде прашање на избор, туку предуслов за опстанок и развој. Вештачката интелигенција, доверливите податоци, дигиталниот идентитет, поврзаноста меѓу институциите и сајбер-безбедноста ќе бидат дел од инфраструктурата врз која ќе се градат финансиските услуги во следната деценија. Токму околу овие прашања денеска во Скопје се отвори дебатата на Finelevate Digital Summit 2026, регионален настан посветен на иднината на дигиталните финансии и технолошката трансформација.
На едно место се собраа претставници на банките, осигурителните и финтек-компаниите, технолошкиот сектор, регулаторите, јавните институции и експерти од областа на дигиталната трансформација. Концептот на самитот е токму преку нивно поврзување да се отвори разговор за следната фаза од развојот на финансиските услуги, од вештачка интелигенција и автоматизација, до плаќања, дигитален идентитет, управување со податоци, сајбер-безбедност и новото корисничко искуство. Организаторите најавија околу 200 учесници и целодневна програма со експертски панели, презентации и дискусии.
Една од клучните пораки на отворањето ја испрати министерот за дигитална трансформација Стефан Андоновски. Според него, вредноста на Finelevate е во тоа што создава платформа на која директно се среќаваат ИКТ-компаниите, банкарскиот сектор, небанкарските финансиски институции, државата и високото образование и науката, наместо секој од овие сегменти одделно да разговара за истите предизвици.
„Не може да очекуваме развој ако не се трансформираме дигитално. Во наредните десет години нема да постојат институции, особено во банкарскиот сектор, кои ќе функционираат и ќе напредуваат, а нема да бидат дигитализирани и да користат алатки базирани на вештачка интелигенција. Тоа повлекува и сајбер-безбедност, поголеми дигитални вештини кај вработените и целосна трансформација на процесите, а не само користење чатботови“, порача Андоновски.
Но, според него, дигиталната трансформација не треба да се сведе на воведување чатбот или на автоматизирање на по некој процес. Таа подразбира многу подлабока промена – трансформација на процесите, подигање на дигиталните вештини на вработените, користење на вештачката интелигенција и истовремено значително повисоко ниво на сајбер-заштита.
Токму финансискиот сектор е еден од примерите каде што оваа промена најбрзо се гледа. Корисникот кој денес може за неколку секунди да изврши банкарска трансакција или да користи услуга преку мобилен телефон, истото ниво на брзина и едноставност почнува да го очекува и од сите други институции. Во воведното обраќање Андоновски нагласи дека следната фаза од дигиталната трансформација повеќе не е само изградба на нови информатички системи. Клучно е тие системи да можат да комуницираат меѓу себе, да бидат безбедни и да создаваат услуги што навистина им користат на граѓаните и компаниите.
Од аспект на државата, еден од следните големи чекори е токму создавањето доверливи национални бази и регистри на податоци. Андоновски во изјавата за медиумите посочи дека значителен дел од институциите веќе се поврзани на националната платформа за интероперабилност, преку која може да се разменуваат податоци, но дека следната задача е тие податоци да бидат точни, доверливи, стандардизирани и лесно достапни за размена таму каде што за тоа постои законска основа.
„Сега е многу важно да ги изградиме националните бази, односно регистри на податоци на кои може да им се верува, кои ќе бидат точни и доверливи и ќе можат да се споделуваат на стандардизиран начин. Во периодот што следи, секоја институција треба да изгради доволно веб-сервиси базирани на квалитетни регистри кои ќе можат меѓусебно да се споделуваат. Резултатите во моментот се добри, но можат да бидат и многу подобри“, истакна Андоновски.
Тоа на практично ниво би значело граѓанинот или компанијата да не мора повторно да доставуваат документ или податок што државата веќе го поседува. Наместо граѓаните да бидат „курири“ меѓу две институции, податоците треба да се разменуваат електронски и безбедно. Истото важи и за финансискиот сектор, каде што пристапот до авторитетни државни регистри, со соодветна законска основа, заштита и согласност кога таа е потребна, може да ги поедностави бројните проверки и административни процедури.
Особено значење во оваа архитектура има дигиталниот идентитет. Компаниите денес во повеќе постапки повторно доставуваат информации кои веќе постојат во официјални регистри – за тоа кој е управител, кој има право на застапување или кој е овластен да потпише одредена трансакција. Поврзувањето на квалитетен дигитален идентитет со доверливи регистри, електронски потписи и електронски печати може значително да ги поедностави процесите и во корпоративното банкарство и во другите финансиски услуги.
Но колку повеќе услуги, податоци и финансиски трансакции се селат во дигиталниот простор, толку поголемо станува и прашањето на довербата. Затоа, порача Андоновски, сајбер-безбедноста не смее да биде дополнување што ќе се постави откако системот веќе е направен. Таа мора да биде вградена уште во неговиот дизајн – во дигиталниот идентитет, облачната инфраструктура, платежните системи, јавните услуги, но и во секое решение што користи вештачка интелигенција.
Вештачката интелигенција е една од централните теми и на Finelevate Digital Summit 2026. Организаторите ја ставаат во контекст на автоматизацијата на процесите, проценката на ризици, спречувањето измами, усогласеноста со регулативата, персонализирањето на услугите и развојот на нови финансиски производи. Но пораката што се провлекува низ самитот е дека ВИ сама по себе не е доволна. За таа да даде резултат потребни се квалитетни податоци, сигурна инфраструктура, јасни правила и луѓе што знаат како да ја користат.
Андоновски смета дека токму тука Македонија мора да го направи следниот исчекор. Резултатите во дигиталното поврзување на институциите, според него, се добри, но можат да бидат значително подобри. Во следниот период секоја институција треба да развива регистри и веб-сервиси преку кои податоците ќе можат да се разменуваат на стандардизиран начин. Наместо повеќе изолирани дигитални решенија, крајната цел треба да биде инфраструктура во која идентитетот, податоците, услугите, плаќањата, сајбер-безбедноста и вештачката интелигенција функционираат како еден поврзан систем.
Тоа е особено значајно за мала економија како македонската, каде што фрагментацијата може да биде сериозна пречка за развојот. Различни системи, различни начини на идентификација и интеграција и различни правила создаваат дополнителни трошоци за компаниите. Насоката што ја посочи Андоновски е домашните дигитални решенија да можат да се развијат и потврдат во Македонија, а потоа да се понудат и на регионалниот и европскиот пазар.
Во таа поделба на улогите, државата, според него, не треба да избира која компанија ќе има најдобро решение ниту сама да создава банкарски производи. Нејзината задача е да обезбеди сигурна и интероперабилна инфраструктура, дигитален идентитет, авторитетни податоци, современи платежни системи, сајбер-безбедност и јасни правила, а потоа банките, финтек-компаниите, стартапите и технолошкиот сектор да се натпреваруваат кој ќе изгради подобри услуги врз таа основа.
Токму на тие темели е поставена и програмата на Finelevate Digital Summit 2026. Првиот од трите главни панели е насочен кон основите на дигиталната трансформација – електронскиот идентитет, електронскиот потпис, електронските документи и регистрите. Следуваат дискусии за градењето на дигиталниот финансиски екосистем преку плаќањата, банкарството, осигурувањето и иновациите, а посебен панел е посветен на „слојот на доверба“ во дигиталните финансии – сајбер-безбедноста, регулаторната усогласеност, податоците и инфраструктурата.
Оттука, најголемиот предизвик за македонскиот финансиски екосистем веќе не е дали дигиталната трансформација ќе се случи, туку колку брзо институциите и компаниите ќе успеат да ја спроведат и колку добро ќе се поврзат меѓу себе.
Пораката од Finelevate е содржана и во самото мото на самитот – иднината не чека. А ако технологијата, банките, државата, регулаторите и академската заедница не се движат со приближно исто темпо, дигитализацијата може да произведе уште повеќе изолирани системи наместо подобри услуги. Ако, пак, инфраструктурата, довербата и иновациите се развиваат паралелно, тогаш дигиталната трансформација може да стане не само средство за побрзо банкарство, туку и основа за поконкурентна економија.
