Аналитика
Меѓународниот монетарен фонд (ММФ) денес во нов извештај посветен на пристапувањето кон Европската унија (ЕУ) и Западен Балкан изјави дека членството во ЕУ нуди „единствена можност за забрзување на растот и зголемување на животниот стандард“ за земјите-кандидатки.
Во извештајот објавен денес, „Премостување на границите: Максимално искористување на пристапувањето во ЕУ“, ММФ вели дека бруто домашниот производ (БДП) по глава на жител во земјите од Западен Балкан би можел да се зголеми за околу една третина во рок од една деценија под одредени услови, пренесува БЕТА.
Реализацијата на овој потенцијал ќе бара три меѓусебно зајакнувачки сили: домашни структурни реформи засновани на acquis на ЕУ, подлабока интеграција во единствениот пазар и ефикасно користење на фондовите на ЕУ, што во голема мера би придонело за целокупната добивка, се наведува во извештајот, додавајќи дека патот кон просперитет е раст на продуктивноста, која сочинува две третини од растот на приходите, поттикнат од посилни институции, подобро управување и подинамичен приватен сектор.
ММФ вели дека постојните членки на ЕУ исто така ќе имаат корист, особено ако Европа продолжи да го продлабочува својот единствен пазар и да ги отклучува сите придобивки од трговијата со стоки и услуги, капитал, работна сила и интеграција на пазарот на енергија.
Шест земји од Западен Балкан и Молдавија ги продлабочија врските со ЕУ и напредуваат кон пристапување, иако со различна брзина. Земјите кандидати покажуваат значителни разлики во приходите во споредба со членките на ЕУ, што укажува на значителен неискористен потенцијал за раст и конвергенција.
Во текот на изминатите 25 години, конвергенцијата на приходите во ЕУ беше брза, во голема мера водена од земјите што се приклучија на ЕУ од 2004 година па наваму. Спротивно на тоа, земјите од Западен Балкан и Молдавија имаа полоши резултати.
За да се зајакне институционалната подготвеност и да се поддржи усогласеноста, ЕУ воведе Планови за раст за Западен Балкан и Молдавија.
Фондот за институционални реформи и раст на Западен Балкан обезбедува шест милијарди евра, или 3,3 проценти од БДП на регионот за 2025 година – во форма на грантови и преференцијални заеми за периодот 2024-27 година, се наведува во извештајот.
За Молдавија, финансирањето изнесува 1,9 милијарди евра (10,5 проценти од БДП за 2025 година) за периодот 2025-27 година.
Пристапувањето може да го забрза усогласувањето преку неколку меѓусебно зајакнувачки канали.
Интеграцијата во единствениот пазар – преку слободно движење на стоки, услуги, капитал и работна сила – ја проширува големината на пазарите на производи и фактори, ја зајакнува конкуренцијата и го олеснува трансферот на технологија.
Усвојувањето на acquis на ЕУ го подобрува управувањето, квалитетот на регулативата и кредибилитетот на политиката, намалувајќи ја неизвесноста и намалувајќи ги премиите за ризик, што пак може да ги поддржи приливите на капитал.
Пристапот до финансирање од ЕУ за инфраструктура и институционален развој го зголемува јавниот капитал и привлекува приватни инвестиции.
Посилните инвестиции и усвојувањето на технологијата ја зголемуваат продуктивноста на трудот и растот на платите, подобрувајќи ги резултатите на пазарот на трудот и помагајќи во ублажување на надворешната миграција со тоа што домашните можности ги прават попривлечни, се додава во сеопфатниот извештај.
Разликите меѓу сегашните кандидати во голема мера се совпаѓаат со оние од рундите на пристапување во 2007 и 2013 година. Сепак, земјите што се приклучија во 2004 година имаа подобри резултати во управувањето, особено за контрола на корупцијата и владеењето на правото, и продолжија да постигнуваат некои од најсилните резултати од продуктивноста и усогласувањето од пристапувањето.
Тековните рамки за монетарна политика и девизен курс, особено релевантни за управување со динамиката на транзицијата – во голема мера ги одразуваат оние од претходните рунди на пристапување. Меѓу сегашните кандидати, Албанија, Молдавија, Северна Македонија и Србија одржуваат режими на девизен курс кои се движат од флуктуирачки до де факто фиксиран, додека Босна и Херцеговина, Косово и Црна Гора немаат независни монетарни политики.
Сличен јаз ги карактеризираше претходните рунди на пристапување: некои земји ја задржаа монетарната независност дури и по пристапувањето во ЕУ (на пример, Чешка, Унгарија, Полска и Романија), додека други се откажаа од неа пред пристапувањето (на пример, балтичките земји и Бугарија), се додава во извештајот на ММФ.
(Фото: Thijs ter Haar)
