Аналитика
Приливите од странство остварени во 2021 година се следни на ред за даночна проверка. Управата за јавни приходи го заокружи процесот за 2020 година и веќе испраќа известувања до граѓани кај кои се евидентирани уплати од странство во следната година. Под проверка можат да се најдат и фриленсери што работеле за странски клиенти, лица што примале плати и хонорари од странство, сезонски работници, студенти и други граѓани со странски приливи.
Сепак, едно известување од УЈП не значи автоматски и неплатен данок. Клучно е по која основа биле примени парите, каде лицето било даночен резидент и дали за истиот доход веќе бил платен данок во друга држава.
Директорката на УЈП, Елена Петрова, потврди дека постапката за 2020 година е заокружена и дека сега е во тек известувањето на граѓаните со доход од странство за 2021 година. Засега Управата нема прецизна бројка колку лица ќе бидат опфатени, ниту колкав дополнителен данок би можел да биде утврден.
Во известувањата што ги добиваат граѓаните наведен е рок од пет дена од приемот за поднесување електронска пресметка за данок на личен доход преку системот на УЈП.
Од граѓаните се очекува да приложат и документација од која може да се утврди природата на приливот – договор, потврда од исплатувачот, банкарски извод или друг доказ за остварениот доход, а доколку данок бил платен во странство, и соодветен документ од странскиот даночен орган. Доколку обврските не бидат исполнети доброволно, УЈП ќе преземе мерки во рамките на своите законски надлежности за утврдување на данокот.
Краткиот рок повторно предизвикува реакции кај дел од граѓаните, бидејќи станува збор за трансакции од пред пет години, за кои треба да се обезбедат стари договори, банкарски документи и потврди.
Во доход што треба да се пријави може да влезат плати, хонорари, интелектуални и фриленс-услуги, приходи од закуп, капитални добивки, дивиденди, камати, авторски права и други видови доход остварени од странство.
Оттука, фриленсер кој во 2021 година извршувал услуги за странска компанија или клиент и примал надомест на својата сметка може да биде опфатен со проверките доколку доходот не бил пријавен.
Но, самата уплата на девизна сметка не е доказ дека станува збор за заработка. Како неоданочливи приливи УЈП ги наведува подарокот, семејната финансиска поддршка, позајмицата и одредени приватни трансфери. Кај таквите случаи граѓанинот треба да може да покаже од што произлегува приливот. Ова е особено важно за семејствата што редовно добивале пари од свои членови во странство. Самото тоа што средствата дошле од друга држава не ги претвора автоматски во оданочлив доход.
Исто така, ниту доходот што навистина претставува заработка не значи нужно дека во Македонија треба повторно да се плати целиот данок. За даночните резиденти важат правилата за одбегнување на двојното оданочување. Доколку граѓанинот докаже дека данокот е платен во странската држава, УЈП може да го признае платениот износ, најмногу до износот што би се добил со примена на домашната стапка од 10 отсто. За тоа е потребен доказ издаден од странската даночна администрација, а во одредени случаи се применуваат и договорите за одбегнување на двојното оданочување што Македонија ги има склучено со други држави. Затоа и УЈП нагласува дека секој случај треба да се разгледува според конкретните околности и приложените документи.
За 2020 година УЈП испратила 11.527 известувања до физички лица со евидентирани приливи од странство. По проверките, кај 5.614 лица било утврдено дека станува збор за неоданочливи приватни трансфери. Од останатите, 2.276 лица доброволно поднеле електронски даночни пресметки, а кај 3.637 лица УЈП ја утврдила даночната обврска по службена должност. Вкупно 5.913 лица биле задолжени аконтативно.
Вкупно утврдениот данок за 2020 година изнесувал 171,6 милиони денари, односно околу 2,8 милиони евра, а според податоците што УЈП ги објави во април годинава, дотогаш биле наплатени 30,4 милиони денари, или околу 494 илјади евра.
Причината што сега на ред доаѓаат трансакции од пред повеќе години е променетиот начин на обработка на податоците. УЈП објасни дека во втората половина на 2024 година почнала системска обработка на податоците за приливите од странство што ги добива од банките. Тие се прочистуваат и се вкрстуваат со даночните пријави за да се утврди дали евидентираниот прилив бил пријавен и дали подлежел на оданочување.
Што се однесува до поновите податоци, во 2025 година 70.869 граѓани примиле вкупно 577 милиони евра од странство. Но, од УЈП нагласуваат дека оваа сума не претставува автоматски оданочлив доход – во неа има и приватни и други приливи што не подлежат на данок.
