Аналитика
Шест земји од ЕУ бараат воведување заеднички данок на вонредна добивка за нафтените компании поради наглиот пораст на цените на енергијата предизвикан од прекини во снабдувањето и ограничувања на испораките на нафта преку Ормускиот теснец.
Во заедничко писмо, Германија, Шпанија, Португалија, Италија, Полска и Австрија го повикаа ирското претседателство со Советот на ЕУ да го стави ова прашање на дневен ред на следниот состанок на министрите за финансии (ЕКОФИН). „Доживуваме еден од најголемите шокови во снабдувањето во последните децении, а низ целиот свет расте незадоволството поради зголемувањето на трошоците за живот“, се вели во писмото.
Владите низ цела Европа со право се внимателни на развојот на енергетските пазари и нивното влијание врз домаќинствата, бизнисите и пошироката економија, е ставот на Ирско претседателство на Советот на ЕУ.
Ирска сега потврди за EU Perspectives дека ќе го разгледа барањето. „Владите низ цела Европа со право се внимателни на развојот на енергетските пазари и нивното влијание врз домаќинствата, бизнисите и пошироката економија“, изјави портпарол на ирското претседателство.
Европската комисија зазема претпазлив став. Според портпаролот на Комисијата, Мачеј Берестецки, оданочувањето на неочекуваните приходи е во надлежност на земјите-членки. Тие можат да воведат такви мерки во рамките на нивните национални фискални овластувања, под услов да се во согласност со правото на ЕУ.
„Земјите-членки навистина можат да се потпрат на своите национални фискални овластувања за решавање на трошоците за социјална праведност. Во овој контекст, тие можат да усвојат мерки за оданочување на неочекуваната добивка доколку сакаат, како што споменавме претходно во комуникацијата AccelerateEU на 22 април“, рече портпаролот.
Комисијата ќе ги почитува одлуките на земјите-членки и ќе сподели примери за добра пракса од мерките што веќе се воведени на национално ниво, рече тој. Во исто време, ќе го процени нивното влијание врз единствениот пазар.
ЗОШТО НАФТЕНИТЕ ГИГАНТИ ТОЛКУ ЗАРАБОТУВААТ?
Непосредниот притисок доаѓа од наглиот пораст на цените на нафтата и нафтените производи. Ограничувањата за испораките преку стратешкиот Ормуски теснец ги нарушија глобалните залихи и ги зголемија цените.
Според бројките што ги цитираа министрите, цената на нафтата се зголеми за околу 25 проценти од почетокот на конфликтот меѓу САД и Израел со Иран. Во истиот период, цените на дизелот во Европа се искачија за повеќе од 70 проценти, додека бензинот се зголеми за околу 20 проценти.
Повисоките цени, исто така, создаваат повеќе простор за профит низ целиот синџир на снабдување со нафта. Компаниите можат да ги продаваат своите производи за многу повеќе, додека нивните трошоци не растат со исто темпо. Министрите особено посочуваат на високата профитабилност кај нафтените компании и растечките маржи на рафинериите. Тие велат дека тие се зголемуваат побрзо од самата цена на суровата нафта.
ЕУ се соочи со слична дебата за време на енергетската криза што следеше по руската инвазија на Украина. Во 2022 година, земјите-членки одобрија привремен придонес за солидарност за компаниите активни во екстракцијата и рафинирањето на нафта, гас и јаглен.
Придонесот се применуваше на оданочлива добивка повеќе од 20 проценти над просечната добивка од претходните години. Неговата стапка беше поставена на минимум 33 проценти. Земјите-членки требаше да ги користат приходите за поддршка на домаќинствата и бизнисите погодени од високите цени на енергијата.
Шесте земји сега укажуваат на тоа искуство. Но, тие не сакаат едноставно да ја повторат мерката од 2022 година. Нивното писмо повикува на подетално разгледување на тоа како потенцијалниот нов европски механизам би можел да ги таргетира и странските профити остварени од мултинационалните нафтени компании.
Некои земји-членки веќе почнаа да разгледуваат слични мерки сами оваа година. Португалија, на пример, во јули одобри предлог за данок од 33 проценти на неочекуваната добивка на нафтените и рафинериските компании за 2026 година.
(Фото: бенизинска пумпа на Ексон Мобил, TaurusEmerald – Own work, CC BY-SA 4.0)
