Аналитика
Раседните системи Сан Андреас и Сан Хасинто во Јужна Калифорнија ги доживуваат своите највисоки нивоа на тектонски стрес за најмалку 1.000 години, според нова научна студија.
Истражувачите од Универзитетот на Хаваи во Маноа откриле дека двата раседни системи се во она што го опишуваат како „критично оптоварена состојба“, зголемувајќи ја загриженоста за потенцијалот за голем земјотрес во иднина.
Научниците развија компјутерски модел кој симулира како стресот се натрупувал и се ослободувал со текот на времето на раседните системи Сан Андреас и Сан Хасинто во Јужна Калифорнија. Моделот се потпирал на приближно 1.000 години историја на земјотреси реконструирана од геолошки податоци, вклучувајќи радиојаглеродно датирање на поместени седименти и записи за прстени на дрвја.
Со префрлање на овие историски записи напред до денес, истражувачите процениле колку стрес може да се натрупал на раседите денес.
„Нашите резултати покажуваат дека нивоата на стрес на повеќе сегменти на расед сега се на или над највисоките вредности забележани во изминатиот милениум и дека регионот може да биде способен за голема руптура што ги вклучува двата раседни системи“, рече водечката авторка Лилијан Буркхард во изјавата што ја придружува студијата објавена во Journal of Geophysical Research: Solid Earth.
Истражувањето ја истакнува важноста на превојот Кахон, клучна раскрсница помеѓу двата раседни системи.
Научниците велат дека тој би можел да дејствува како „порта за земјотрес“, или ограничувајќи го ширењето на руптурата или дозволувајќи голем настан да ги вклучи двата раседи истовремено. „Во моментов, со стрес на историски високи нивоа низ целиот регион и повеќе од 160 години поминати од последното големо пукање, системот е во критично оптоварена состојба“, рече Буркхард.
Друго од највпечатливите откритија на студијата беше дека, под одредени услови, превојот Кахон би можел да дозволи раседите Сан Андреас и Сан Хасинто да се расцепат заедно во истиот земјотрес.
Користејќи компјутерски симулации и 1.000 години податоци за земјотреси, истражувачите испитаа како стресот се создава и се ослободува низ целиот регион.
Резултатите предвидоа дека стресот на делницата Сан Хасинто-Бернардино достигнал 3,6 мегапаскали, мерење на притисок на одредена област. Тоа е еквивалентен притисок на 360 метри под површината на океанот.
Водечката истражувачка Лилијан Буркхард од Универзитетот во Берн во Швајцарија изјави за „Еуроњуз“ дека иако тоа можеби не звучи толку загрижувачки, обемот на притисокот е она што ги алармира експертите. „Клучната работа што го прави овој број значаен не е самиот притисок во изолација, туку тоа што овој стрес дејствува на огромна површина: рамнината на раседот се протега десетици километри по должината на ударот и до длабочина од 10-20 км“, рече Буркхард.
„Она што е важно овде е тоа што овој зголемен стрес е распределен низ огромен обем на карпа што е механички заклучен заедно. Кога таа брава попушта, ослободената енергија се скалира и со стресот и со површината над која дејствува, поради што резултирачките земјотреси се толку големи.“
Студијата не предвидува кога би можел да се случи голем земјотрес. Сепак, Буркхард рече дека наодите даваат подобро разбирање на ризиците и можните сценарија за земјотреси за кои заедниците треба да се подготват.
Една друга студија објавена во 2006 година во списанието „Nature“ од Јуриј Фиалко, вонреден професор на Институтот за геофизика и планетарна физика „Сесил Х. и Ајда М. Грин“ при Институтот за океанографија „Скрипс“, откри дека раседот Сан Андреас достигнал доволно ниво на стрес за да се случи земјотрес со магнитуда поголема од 7,0 на моменталната скала на магнитуда. Оваа студија, исто така, откри дека ризикот од голем земјотрес може да се зголемува побрзо отколку што претходно веруваа научниците.
Покрај тоа, ризикот во моментов е концентриран на јужниот дел од раседот, т.е. регионот околу Лос Анџелес, бидејќи силни земјотреси се случиле релативно неодамна на централниот (1857) и северниот (1906) сегмент од раседот, додека јужниот дел не доживеал слично пукање најмалку 300 години. Според оваа студија, голем земјотрес на тој јужен дел од раседот Сан Андреас би резултирал со голема штета на метрополитенската област Палм Спрингс-Индио и други градови во окрузите Сан Бернардино, Риверсајд и Империјал во Калифорнија, како и општината Мексикали во Баја Калифорнија.
(Фото: расцепот Сен Андреас на рамнината Каризо, Nelson Saarni – Own work, CC BY-SA 4.0)
