ЦАРИНИТЕ ПАЃААТ НА ТЕСТ: Започна враќањето на парите кон бизнисите

Нешто што до вчера изгледаше како затворена приказна за американската трговска политика, сега повторно се отвора, овојпат со можност за враќање на огромни суми пари кон компаниите. Администрацијата на Доналд Трамп започна процес за поврат на повеќе од 166 милијарди долари царини, неколку месеци откако Supreme Court of the United States пресуди дека тие давачки биле воведени без соодветна законска основа.

Во обид да се справи со огромниот број барања, администрацијата пушти во употреба нов дигитален систем наречен „Кејп“, кој засега може да обработи околу 63% од погодените увозни пријави. Останатите случаи ќе се решаваат постепено, додека институциите се обидуваат да изградат целосно нова инфраструктура за исплата – задача што, според официјалните документи, започнала практично од нула, без претходно воспоставен механизам дури ни за директни уплати кон компаниите.

Одлуката на судот во февруари, напишана од главниот судија John Roberts, јасно стави до знаење дека законот за вонредна состојба од 1977 година не му дава на претседателот толку широко овластување за воведување царини. Интересно е што на ова мислење му се приклучија и двајца судии именувани од самиот Трамп, Neil Gorsuch и Amy Coney Barrett, додека тројца други, Clarence Thomas, Samuel Alito и Brett Kavanaugh, изразија несогласување.

Во меѓувреме, бизнис-заедницата веќе дејствуваше. Повеќе од 3.000 компании поднесоа тужби за да ги обезбедат своите пари, а некои го направија тоа уште пред да падне конечната судска одлука. Меѓу најгласните се најдоа Skechers, Revlon, Toyota, Nintendo of America, FedEx и Costco – имиња што покажуваат колку широко беа погодени индустриите.

Сепак, правото на поврат не е за сите. Само компаниите што формално ги платиле царините можат да бараат надомест, што значи дека обичните потрошувачи, иако индиректно ги покриле тие трошоци преку повисоки цени, немаат директен начин да си ги вратат парите. Дали тие ќе почувствуваат некаква корист ќе зависи исклучиво од тоа дали компаниите ќе одлучат да ги намалат цените.

Некои веќе навестуваат такви чекори. FedEx најави дека ќе им ги враќа средствата на клиентите за кои плаќал царини, додека Costco остави можност за пониски цени во продавниците. Но, не сите се убедени – дел од потрошувачите веќе поднесоа тужби против трговецот, барајќи поконкретни гаранции.

Процесот на исплата нема да биде моментален. Компаниите се предупредени дека ќе чекаат од два до три месеци од поднесувањето на документацијата до добивањето на средствата. Дополнително, системот во оваа фаза има ограничувања: целосно се обработуваат само одредени случаи, додека оние што се поврзани со правни спорови или истраги ќе мора да почекаат.

Целата ситуација отвора пошироко прашање – не само за тоа како ќе се распределат милијардите, туку и кој навистина ќе има корист од нивното враќање.