Аналитика
Кипар ги обнови подготовките за евентуално членство во НАТО откако нападите со беспилотни летала поврзани со војната со Иран ги зголемија безбедносните стравувања на островот, но секоја кандидатура ќе се соочи со турско вето бидејќи алијансата прима нови членови само со едногласна согласност.
Кипарскиот претседател Никос Христодулидес во интервју емитувано во четврток изјави дека неговата земја ќе аплицира за членство во НАТО „утре“ доколку може, но додаде дека моменталните политички услови, особено позицијата на Турција, го прават тоа невозможно засега. „Тоа не може да се случи во овој момент бидејќи политичките услови не се таму, земајќи ја предвид добро познатата позиција на Турција“, рече тој.
Во исто време, додаде тој, Кипар спроведува подготвителна работа на воено, оперативно и административно ниво „за да бидеме подготвени кога политичките услови ќе го дозволат тоа. Да, да поднесеме релевантно барање за пристапување на Република Кипар во НАТО“.
Христодулидес, исто така, ја опиша одлуката на Грција да распореди борбени авиони Ф-16 и две фрегати за заштита на Кипар како „еден од најважните случувања во историјата на Република Кипар“.
Турската влада често ја нарекува Република Кипар „Администрација на грчките Киприоти на Јужен Кипар“, термин што не го користат другите влади бидејќи тие ја сметаат Република Кипар за единствена меѓународно призната влада на островот.
Островот е поделен од 1974 година, кога Турција испрати војници по државниот удар поддржан од грчката воена хунта. Тампон зона поддржана од Обединетите нации го одделува северниот дел на кипарските Турци од јужниот дел на кипарските Грци.
Обновениот притисок дојде неколку дена по нападот со беспилотно летало врз британската воздухопловна база во Акротири на Кипар, инцидент што предизвика загриженост на островот за подлабоко вовлекување во регионалниот конфликт. Ројтерс објави дека нападот, исто така, ја оживеа дебатата во Кипар за британското воено присуство таму.
Турција веќе јасно стави до знаење дека се спротивставува на секој таков потег. Во изјава од ноември 2024 година, објавена од турските и кипарските медиуми, извори од турското Министерство за одбрана изјавија дека дури и напорите на администрацијата на кипарските Грци да побара членство во НАТО се „неприфатливи“ за Турција и би ја нарушиле рамнотежата во кипарскиот спор и би им наштетиле на разговорите за решавање.
Тој став е важен бидејќи НАТО вели дека поканата за членство се дава само со едногласна согласност меѓу постојните сојузници. Турција, членка на НАТО, не ја признава администрацијата на кипарските Грци како претставник на целиот остров и е единствената земја што го признава отцепениот север.
Кипар и претходно сигнализираше интерес за приклучување кон алијансата. Во ноември 2024 година, Христодулидес рече дека земјата би можела да побара членство во НАТО откако ќе се создадат услови и откако нејзините вооружени сили ќе се приближат до стандардите на алијансата со поддршка на САД.
Најновата дебата се одвиваше додека европските земји се обидуваа да го зајакнат Кипар по нападот во Акротири. Британските претставници разговараа за поддршката за воздушна одбрана со Кипар и објавија планови за испраќање хеликоптери „Вајлдкет“ со капацитети за борба против беспилотни летала и воениот брод „ХМС Драгон“, иако британските медиуми подоцна објавија одложувања во распоредувањето на бродот.
За Анкара, кандидатурата на Кипар за НАТО би отворила уште еден спор во време кога војната со Иран веќе ги натера Турција и другите земји во регионот да ги зголемат нивоата на воена тревога и да ја преиспитаат својата безбедносна положба. Тоа го прави новиот напор на Кипар помалку план за пристапување во блиска иднина, а повеќе политички сигнал насочен кон нејзините партнери, при што Турција сè уште го има одлучувачкиот глас.
(Фото: port of Limasol, Julian Lupyan, CC)
