Аналитика
Расте стравот од масовно труење со олово на населението во општина Вареш, откако почна да се одмотува приказната за најсериозните здравствени кризи регистрирани во Босна и Херцеговина, објави Радио Сараево, повикувајќи се на предупредувањето од Здружението на граѓани Фојничани-Маглај.
Новите резултати од тестирањето на олово во крвта, објавени оваа недела за повеќе од 100 жители на Вареш, потврдуваат дека труењето со овој тежок метал е многу пораспространето отколку што првично се претпоставуваше. Овој пат, присуството на олово во крвта е утврдено не само кај жителите во непосредна близина на депонијата на рудникот ДПМ Метали, во населбите Пржиќи и Даштанско, туку и кај граѓаните што живеат во самиот центар на Вареш.
Најновите тестови покажуваат дека неколку регистрирале екстремно високи концентрации над референтната вредност, кои бараат посебна медицинска помош.
„Присуството на олово во крвта е исклучително сложен здравствен проблем, бидејќи човечкото тело нема физиолошка потреба од олово. Современата медицина се залага за ставот дека не постои „безбедна“ доза на олово во телото“, нагласуваат експертите од Институтот за здравје и безбедност на храната Зеница.
Во претходните тестови, спроведени во декември минатата година, сите 44 тестирани лица, од различни возрасни групи, имале олово во крвта, а 17 од нив имале нивоа над дозволената граница. Во меѓувреме, уште девет лица беа тестирани приватно, а нивните резултати само ги потврдија алармантните индикатори. Особено загрижувачки е фактот што олово е пронајдено и во резултатите на пет деца под шест години.
Во интервју за локална радио станица, вршителот на должноста градоначалник на општина Вареш, Малик Ризвановиќ, изјави дека здравјето на граѓаните ќе биде негов приоритет доколку го освои градоначалничкиот мандат на претстојните предвремени избори. Сепак, дополнителна загриженост предизвикува информацијата дека непосредно пред објавувањето на новите резултати за труење со олово, компанијата ДПМ Метали испратила барање до Владата на Зеничко-добојскиот кантон за зголемување на концесиската такса.
„Во петокот, ДПМ Метали официјално поднесе иницијатива до Министерството за економија на Зеничко-добојскиот кантон, а концесијата ќе биде зголемена во наредните месеци. Она што успеав да го договорам со компанијата е дека, по потпишувањето на новиот договор, надоместокот за концесија ќе се плаќа ретроактивно од 1 јануари 2026 година“, изјави вршителот на должноста градоначалник Ризвановиќ за локалното радио.
Фактот дека самата рударска компанија бара од локалните власти да ја зголемат концесијата што мора да ја плати, изгледа навистина неверојатно и покренува сериозни прашања за тоа кој всушност донесува одлуки и управува со минералните ресурси во Зеничко-добојскиот кантон.
„Ако ова е обид на компанијата да купи социјален мир со овој потег, јасно испраќаме порака дека здравјето на граѓаните е бесценето и дека е крајно несоодветно да се зборува за надоместоци за концесии во време кога животите на луѓето во Вареш се сериозно загрозени“, нагласуваат жителите на Пржиќи и Даштански.
Во такви околности, вреди да се потсетиме и на одредбите од Законот за рударство на Федерацијата Босна и Херцеговина. Според овој закон, надлежното федерално министерство е должно да ја одземе дозволата за експлоатација на минерални ресурси доколку рударските операции го загрозуваат животот и здравјето на вработените и другите граѓани, а другите законски пропишани мерки не се доволни за да се спречи таквото загрозување.
Властите на Зеничко-добојскиот кантон и Федерацијата на Босна и Херцеговина сè уште немаат јасен одговор за ситуацијата во Вареш. Иако сите услови се исполнети одамна, сè уште не е прогласена вонредна состојба.
Исто така, не е познато дали Обвинителството на Зеничко-добојскиот кантон воопшто покренало истрага за труењето. Напротив, и покрај силното противење од локалните заедници и организациите на граѓанското општество, надлежните кантонални власти продолжуваат да поддржуваат нови, потенцијално опасни рударски проекти во Вареш, вклучувајќи го и планираното рударство на хром во сливот на реката Криваја.
(Фото: DPM Metals)
