Аналитика
Кога најголемата европска економија почнува повторно да нарачува, ефектот не останува зад портите на германските фабрики. Нарачките патуваат низ целиот континент, од производителите на делови и машини до фармацевтските погони и логистичките центри. А во тој нов европски индустриски бран една мала економија успева да се истакне повеќе од останатите – Словенија.
Најновите движења покажуваат дека словенечкиот извоз расте побрзо отколку кај повеќето споредливи економии од Централна и Источна Европа. Аналитичарите на меѓународната група „Кофејс“ причината ја гледаат во комбинацијата од посилната германска побарувачка, длабоката вклученост на словенечките компании во европските синџири на снабдување и сè поголемото значење на фармацевтската индустрија.
Бројките прилично јасно ја покажуваат промената. Во вториот квартал од 2026 година реалниот извоз на стоки од Словенија бил за 6,5 отсто поголем отколку во истиот период минатата година. Тоа е најсилниот раст во последните седум квартали. Вкупниот извоз на стоки и услуги се зголемил за 6,4 отсто, а словенечката економија во истиот квартал остварила реален раст на БДП од дури 5 отсто. Во првите шест месеци растот на економијата изнесувал 4,1 отсто.
Но, можеби уште поважна од самите словенечки бројки е промената што се случува во Германија. Германскиот извоз во првата половина од годинава достигнал 817,8 милијарди евра и бил за 3,9 отсто поголем од лани. Зад таа бројка се крие интересна прераспределба на германската трговија. Според сезонски и календарски приспособените податоци на германската статистика, извозот кон земјите од Европската Унија во првата половина од годинава бил за 7,5 отсто повисок, додека извозот кон земјите надвор од ЕУ се намалил за 0,9 отсто. Кон САД падот бил 5,8 отсто, а кон Кина 12,3 отсто.
Тоа значи дека дел од германскиот индустриски импулс сè повеќе останува во Европа. А кога Германија купува повеќе од европските партнери или преку нив ги организира сопствените производствени синџири, земјите од Централна и Источна Европа добиваат дополнителна работа. Словенија во таквата поставеност има добра стартна позиција бидејќи со години е тесно поврзана со германската индустрија, особено преку машините, транспортната опрема, автомобилскиот сектор и електротехниката. Само во 2025 година трговската размена меѓу Германија и Словенија достигнала 15,7 милијарди евра, при што германскиот увоз од Словенија изнесувал околу 7,7 милијарди евра и бил за 13,5 отсто поголем од претходната година.
Сепак, денешната словенечка извозна приказна веќе не е само приказна за автомобилски делови и индустриски машини. Сè поголем дел од тежината ја презема фармацијата, а токму таму во последните години се вложуваат огромни суми.
Во јуни „Сандоз“ отвори нов развоен центар за биослични лекови во Љубљана, инвестиција вредна 99 милиони долари, со повеќе од 200 научници. Компанијата истовремено гради и дополнителни капацитети во Словенија, а вкупните планирани инвестиции во земјата до 2029 година треба да достигнат околу 1,1 милијарда долари.
Само неколку недели подоцна, на почетокот од јули, „Новартис“ отвори нов современ погон за асептично производство во Љубљана, наменет за биолошки лекови и лекови базирани на РНК. Новиот капацитет треба да ангажира повеќе од 300 специјалисти. Компанијата само во текот на 2025 година инвестирала 233 милиони евра во Словенија, а лекови произведени или развивани во нејзините словенечки капацитети се испорачуваат на повеќе од 100 пазари низ светот.
Токму тука се гледа зошто словенечкиот резултат е поинтересен од едноставната констатација дека извозот расте. Земјата постепено го менува профилот на својата индустрија. Традиционалните производители остануваат важни, но паралелно се создаваат нови, високотехнолошки капацитети во фармацијата, биотехнологијата и електрониката, каде што вредноста на производството по вработен е значително повисока.
И податоците од Банката на Словенија покажуваат дека во вториот квартал растот на извозот бил поттикнат од машините и транспортната опрема, особено патничките и другите друмски возила, како и од хемиските производи, пред сè фармацевтските. Кога ќе се исклучи реекспортот на нафтени деривати, Германија била пазарот што дал најголем придонес кон растот на словенечкиот извоз.
На прв поглед, најновата месечна статистика може да изгледа и контрадикторно. Во јули вредноста на словенечкиот извоз била за 11,3 отсто поголема отколку една година претходно, но кумулативно во првите седум месеци вкупниот извоз сè уште бележи пад од 6,2 отсто. Голем дел од разликата произлегува од специфичните операции на доработка и преработка и од силните колебања во трговијата со земјите надвор од ЕУ. Многу почиста слика дава трговијата со Унијата: извозот кон земјите од ЕУ во периодот јануари–јули бил за 6,9 отсто поголем од лани.
Тоа е и суштината на моменталната словенечка предност. Во период кога глобалната трговија повторно се дели по геополитички и регионални линии, близината до германската индустрија повторно станува вредна економска предност. Производството што некогаш можело лесно да се насочи кон подалечни пазари сè почесто се врзува за пократки и посигурни европски синџири на снабдување.
Сепак, ова не значи дека ризиците исчезнале. „Кофејс“ предупредува дека паралелно со растот се одвива и сериозно преструктурирање на европската индустрија. Енергетски интензивните компании и понатаму се под силен притисок, додека нов капитал и производствени капацитети се насочуваат кон фармацијата, електрониката и одбранбената индустрија. Во таква трансформација не преживуваат сите компании, па аналитичарите очекуваат и зголемен број несолвентности кај дел од традиционалните производители.
Оттука, словенечкиот „извозен бум“ има две лица. Едното е краткорочно – подобрата германска побарувачка повторно ги полни книгите со нарачки на компаниите во регионот. Другото е многу поважно на подолг рок: Словенија успева да привлече милијардски инвестиции токму во индустриите кон кои се движи европското производство.
За земја со нешто повеќе од два милиони жители, тоа е можеби и најважната лекција од овие бројки. Големината на домашниот пазар не мора да биде ограничување доколку економијата успее да стане важна алка во производството на многу поголеми пазари. Во моментов Словенија токму тоа го прави – ја користи германската индустриска машина, но истовремено гради и сопствен, сè посилен фармацевтски мотор.
(Фото: Илустрација генерирана со вештачка интелигенција)
