Аналитика
Пластичните кеси и шишињата од шампон еден ден би можеле да завршуваат во резервоарите на патничките авиони, наместо на депониите. Научници од Кина развиле хемиски процес со кој еден од најзастапените видови пластичен отпад се претвора во јаглеводороди погодни за производство на авионско гориво.
Истражувањето го спровеле тимови од Универзитетот Фудан и Шангајскиот институт за напредни истражувања. Резултатите покажуваат дека пластиката може да се разградува под релативно благи услови, со користење катализатор составен од кобалт и никел.
Методот е насочен кон полиолефините, група пластики во која спаѓаат полиетиленот и полипропиленот. Тие се користат за производство на кеси, амбалажа, шишиња, садови и голем број други производи, а воедно сочинуваат и значителен дел од глобалниот пластичен отпад.
Идејата пластиката да се претвора во гориво не е нова. И пластиката и фосилните горива главно се составени од јаглерод и водород. Разликата е во тоа што кај пластиката овие атоми се поврзани во долги и цврсти молекуларни синџири. За да се добие гориво, тие синџири мора контролирано да се поделат на пократки молекули.
Токму контролата на процесот досега била еден од најголемите проблеми. При претходните обиди пластичните молекули често се разградувале премногу, при што наместо течно гориво се добивале гасови, меѓу кои и метан.
Кинескиот тим се обидел да го надмине проблемот со катализатор во кој кобалтот ја менува електронската состојба на никелот. На тој начин се подобрува активирањето на водородот и се овозможува попрецизно прекинување на внатрешните врски во пластичните синџири.
Целта е да се добијат јаглеводороди со осум до 16 јаглеродни атоми, опсег што е карактеристичен за авионското гориво.
Во лабораториските тестирања процесот постигнал принос на течни производи од 82,3 проценти. Околу 79 проценти од добиените јаглеводороди биле во посакуваниот опсег C8–C16, што ги прави потенцијално погодни за понатамошна преработка во гориво за авијацијата.
Предност на методот е и тоа што користи кобалт и никел, кои се подостапни и поевтини од благородните метали како платина и рутениум, употребувани во дел од претходните експерименти. Тоа би можело да ја намали цената доколку технологијата еден ден се примени во поголем обем.
Истражувачите проценуваат дека процесот би можел да има и значителен еколошки ефект. Доколку постројките се напојуваат со обновлива енергија, емисиите на стакленички гасови би можеле да бидат до 80 проценти пониски во споредба со традиционалното производство на гориво од фосилни извори.
Сепак, од успешен лабораториски експеримент до гориво што може да се користи во комерцијален авион има долг пат.
Најголемиот предизвик е процесот да се пренесе од мала лабораториска опрема во големи индустриски реактори. Дополнителен проблем е што отпадната пластика во реални услови содржи нечистотии, бои, лепила, остатоци од храна и други материјали што можат да го оштетат или деактивираат катализаторот.
Затоа ќе бидат потребни ефикасни системи за сортирање и претходно прочистување на отпадот, како и дополнителни тестирања за стабилноста и економската исплатливост на процесот.
Технологијата засега останува во пилот-фаза. Во Велика Британија компанијата „Клин планет технолоџис“ веќе отвори пилот-погон за претворање отпадна пластика во одржливо авионско гориво, што покажува дека интересот на индустријата расте.
Сè уште не е извесно кога патнички авион навистина ќе полета со гориво произведено од отпадни кеси и амбалажа. Но, новото истражување покажува дека пластиката, која денес е еден од најголемите еколошки проблеми, во иднина би можела да стане и дел од решението за почиста авијација.
(Фото: Unsplash)
