Аналитика
На полиците засега нема нов ценовен потрес, но тоа не значи дека опасноста од ново поскапување исчезнала. Горивата веќе поскапеа, транспортот станува поскап, а токму преку транспортните трошоци повисоката цена на нафтените деривати може постепено да го пронајде патот и до касите во маркетите.
Во меѓувреме, надлежните оценуваат дека трговците моментално се однесуваат „примерно“. Но за граѓаните вистинскиот тест не се процентите на маржите, туку колку пари остануваат во паричникот откако ќе се платат храната, сметките и останатите основни потреби.
Министерот за економија и труд Бесар Дурмиши најави дека во септември ќе следуваат засилени контроли на цените. Пазарните инспектори ќе го следат целиот синџир, од дистрибутерите до крајните продавачи, со цел да се утврди дали евентуалните нови поскапувања се последица на реално зголемени трошоци или зад нив се крие и дополнително зголемување на заработката на трговците.
Клучниот показател ќе бидат бруто-профитните маржи. Последните контроли, според Дурмиши, покажале дека тие главно се движеле меѓу 10 и 15 проценти, а кај дел од трговците биле и околу седум проценти. Тоа е значително под нивоата од 20 до 30 проценти кои, според министерот, биле регистрирани во минатото и поради кои државата интервенирала со административни ограничувања.
Сепак, новата непозната во пресметката се горивата. Дурмиши признава дека нивното поскапување може да се прелее и врз други производи. Поскап транспорт значи повисок трошок за дистрибуција, а тој трошок порано или подоцна може да заврши и во крајната цена што ја плаќа потрошувачот.
Од Министерството засега не најавуваат интервенции како намалување на ДДВ за горивата. Аргументот е дека инфлацијата покажува знаци на стабилизирање, додека цените на храната, според надлежните, во последниот период покажуваат помирно движење.
Статистиката навистина покажува забавување. Во јули месечната инфлација изнесуваше 0,1 процент, а годишната 2,3 проценти. Но пониската инфлација не значи дека цените се вратиле назад – туку дека нивниот раст е побавен. Токму тука се појавува разликата меѓу статистиката и она што граѓаните го чувствуваат секојдневно.
Синдикалната минимална кошница за август достигна 68.675 денари, што е за 177 денари повеќе од јули. Од вкупната сума, само за храна и пијалаци се потребни 25.032 денари. А доколку четиричлено семејство плаќа и кирија за стан од 60 квадратни метри, пресметаните месечни трошоци се искачуваат на 84.050 денари.
Тоа ја прави сликата многу покомплексна од едноставната констатација дека цените се стабилни. Тие можеби во моментот не растат со претходното темпо, но веќе достигнатото ниво останува сериозен товар за домашните буџети.
Дополнителен фокус во септември ќе биде и таканаречената „училишна кошница“. Владината мерка предвидува трговците на големо да ги намалат цените на училишниот прибор за најмалку 10 проценти, а трговците на мало за најмалку 15 проценти. Мерката важи до 30 септември и опфаќа производи како ранци, тетратки, моливи, пенкала, боички, фломастери, прибор за цртање и други училишни материјали.
Државниот пазарен инспекторат ќе проверува дали намалувањата навистина се применуваат, а граѓаните се повикани да пријавуваат доколку забележат непочитување на мерката.
Следниот период, сепак, ќе покаже колку е цврста сегашната ценовна стабилизација. Бидејќи, ако поскапите горива почнат да се вградуваат во транспортот, набавките и дистрибуцијата, прашањето повеќе нема да биде само дали трговците ги зголемиле маржите.
Прашањето ќе биде колкав дел од новиот трошок повторно ќе заврши на сметката на потрошувачот.
