ПОВЕЌЕ

    „РЕСЕТ“ НА ОДНОСИТЕ ЕУ-БРИТАНИЈА: Лондон и Брисел потпишаа договори за олабавување на последиците од Брегзит, што следи?

    Време зa читање: 7 минути

    Една деценија откако формално излезе од Европската Унија, Британија денес потпиша три договори со ЕУ на самитот во Брисел, со кои се менуваат условите на аранжманите за Брегзит. Во обид да направат „ресетирање“ на меѓусебните односи, Обединетото Кралство и Унијата го претставија најзначајниот договор треба да укине голем дел од здравствените контроли на растенијата и животните – кои значително го намалија британскиот извоз на храна во ЕУ – во замена за тоа Британија да ги почитува законите и прописите на ЕУ за безбедност на храната. Намалените гранични контроли на храната ќе започнат по март 2028 година.

    Од „Даунинг стрит“ соопштија дека двете страни се договориле за временски рамки за спроведување на шема за мобилност на младите, договор за санитарни и фитосанитарни прашања, како и поврзување на нивните системи за тргување со емисии. Деталите за ова ќе бидат објавени подоцна во заедничка изјава.

    Цели 10 години откако Британија гласаше за напуштање на блокот (кој сега брои 27 земји-членки), двете страни ја препознаа потребата за поблиско сојузништво во светски поредок нарушен од целосната руска инвазија врз Украина, американските царини, кинеската контрола врз критичните минерали и војната во Иран.

    ЗДРАВСТВЕНИТЕ КОНТРОЛИ НА ХРАНАТА СЕ ОЛАБАВУВААТ

    Најважниот од денешните договори се однесува на т.н. SPS – здравствените контроли на растенијата и животните, како и стандардите и прописите што ЕУ ги применува за прехранбените производи што влегуваат на единствениот пазар. Според британското лоби за прехранбената индустрија, трошоците за усогласување со прописите довеле до пад на британскиот извоз на храна во ЕУ за една петтина. Затоа, нивното укинување би требало да им го олесни работењето со блокот, особено на малите британски фирми.

    Укинувањето на SPS-контролите би можело да ги намали и политичките тензии во Северна Ирска, каде што постоеше посебен режим за заштита на отворената граница со Република Ирска, што подразбираше контроли на прехранбените производи што пристигнуваат во Северна Ирска од Британија.

    Со овој договор се укинуваат повеќето од овие контроли, кои претходно беа утврдени во „Виндзорската рамка“ (Windsor Framework), со што се става крај на најнаметливите аспекти на т.н. „граница во Ирското Море“. Сепак, ова нема да ја укине царинската документација за фирмите што се занимаваат со увоз и извоз на храна и пијалаци.

    Според проценките на Британија, ова би можело да донесе дополнителни 5,1 милијарди фунти годишно за нејзината економија. „Британија и Европа делат вредности, интереси и глобално соседство“, изјави британскиот премиер Енди Брнам пред средбата со претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, и претседателот на Европскиот совет, Антонио Коста. Тој додаде дека договорите ќе помогнат во намалувањето на трошоците, одржувањето на ниски цени и создавањето можности за младите.

    „Во еден поопасен свет, ние сме посилни заедно.“

    Премиерот Бурнам, кој при пристигнувањето беше пречекан од гудачки квинтет, изјави дека Британија треба да ги разгледа опциите за своите идни односи, вклучително и повторно пристапување кон ЕУ. Тој рече дека е „очигледна вистина“ оти Британија изгубила повеќе отколку што добила со Брегзит.

    ДА СЕ НАМАЛАТ ПОСТОЈНИТЕ ЗАГУБИ

    На самитот – кој беше одложен од јули по оставката на неговиот претходник Кир Стармер – двете страни се обидоа да надоместат мал дел од тие загуби преку пакет договори.

    Еден од договорите предвидува поврзување на системите за тргување со емисии на Британија и ЕУ, со што стоките од Британија и ЕУ (како на пример челикот) би биле ослободени од прекуграничните давачки за јаглерод што двете страни ги наметнуваат една на друга.

    Иницијативата има за цел да ги намали трошоците за усогласување со прописите и да создаде поширок пазар за тргување со јаглерод во Европа. Исто така, целта е да се зајакне заштитата од поевтини производи од странство (особено од Кина), кои се произведени со користење енергија со висок јаглероден отпечаток, како што е јагленот. Дополнително, се цели кон исполнување на климатските цели договорени на меѓународни форуми, како што се конференциите COP на Обединетите нации.

    Двете страни, исто така, планираат да им овозможат на младите од другата страна да дојдат на работа или студии во траење од три години, но токму тука разликите во ставовите се најизразени.

    Според дипломати од ЕУ, Британија – свесна дека имиграцијата била еден од факторите при гласањето за Брегзит – првично предложила квота од само 50.000 лица, но подоцна се согласила на бројка од 100.000.

    Во моментов, студентите од ЕУ кои заминуваат на студии во Обединетото Кралство мораат да плаќаат полна школарина за странски студенти, која е неколкукратно повисока од онаа што ја плаќаат британските државјани.

    ЕУ се залага за реципрочен договор, според кој граѓаните на ЕУ би плаќале исти износи како и британските државјани, и обратно. Договорот не ги засега ирските студенти, кои можат да го искористат образованието во Велика Британија по иста цена како и државјаните на Велика Британија според договорот за Заедничка патна зона, кој датира од пред членството во ЕУ за двете земји.

    Студентите од Велика Британија имаат корист од истиот договор кога студираат во Ирска.

    Велика Британија, исто така, се надеваше дека ќе вклучи договор за реинтеграција на пазарите на електрична енергија на ЕУ и Велика Британија, но тоа не беше можно во временскиот рок.

    Според проценките на британската влада, комбинираниот пазар на електрична енергија би бил особено добар за Северна Ирска, каде што Лондон верува дека би можел да ги намали големопродажните трошоци за електрична енергија до 20%.

    Преговорите ќе продолжат за интеграцијата на пазарот на електрична енергија.

    ЕУ наведува дека планира да започне со спроведување на трите нови договори на 1 март 2028 година, но истовремено посочува дека договорите што се однесуваат на увозот на храна, трговијата со емисии и мобилноста на младите ќе бидат ставени во мирување сè додека не се постигне договор за универзитетските школарини.

    Енди Бернам изјави дека Британија и Европа споделуваат вредности, интереси и припаѓаат на исто глобално соседство. Двете страни се согласија да се обидат да го решат ова прашање во рок од шест месеци.

    Тука е и прашањето за прифаќањето на правилата на ЕУ од страна на Британија – тема што е особено чувствителна за противниците на членството во ЕУ.

    Едно од клучните барања на Обединетото Кралство е ЕУ да му додели посебен статус во рамките на правилата на Унијата за производи со потекло од Европа („Made in Europe“), особено за автомобилите. ЕУ изрази подготвеност за ваков чекор, но под услов Британија да ги усогласи своите политики со оние на ЕУ, кои го ограничуваат увозот на кинески електрични возила.

    Во нацрт-заедничката изјава првично стоеја спротивставени ставови на Британија и ЕУ во однос на степенот на координација.

    Во конечно усогласениот текст се наведува дека, во секторите каде што е договорена соработка, Британија ќе „обезбеди резултати што се во согласност со релевантните мерки на ЕУ“, со цел заштита на тие сектори и спречување на заобиколување на правилата.

    Ова веројатно се однесува на еден француско-германски предлог, според кој јавните средства на ЕУ би можеле да се користат за набавка на британски автомобили – преку јавни набавки или субвенции – доколку Британија се согласи на динамично усогласување со трговските заштитни мерки на ЕУ.

    Тоа би значело Британија да ги усвои мерките што ЕУ ги воведе за ограничување на увозот на хибридни и целосно електрични возила произведени во Кина – чекор што Лондон досега одбиваше да го преземе.

    (Фото: RTE)

    19,505Следи нè на facebookЛајк

    слично