Аналитика
Џенсен Хуанг, човекот кој ја основаше „Нвидиа“ и ја претвори во еден од највредните технолошки гиганти во светот, по 33 години го напушти раководството на компанијата. Управниот одбор на 12 ноември официјално ја потврди неговата оставка од позициите претседател, извршен директор и член на одборот, а за привремена извршна директорка ја назначи досегашната финансиска директорка Колет Крес.
Заминувањето на Хуанг следува по откритијата за неговите вонбрачни врски, меѓу кои и онаа со кинеската бизнисменка Алис Хуанг, за која американските разузнавачки служби се сомневаат дека работела за Пекинг. Но аферата одамна ги надмина границите на приватниот живот – во нејзиниот центар се најдоа и сомнителни деловни врски, истраги за извоз на забранета американска технологија во Кина и трансакции со чипови вредни милијарди долари.
АФЕРАТА ШТО ГО СТРЕСЕ ТЕХНОЛОШКИОТ СВЕТ
Колет Крес, која е дел од „Нвидиа“ од 2013 година, ќе ја извршува функцијата додека не биде избран постојан наследник на Хуанг. Таа претходно работела во „Мајкрософт“ и „Сиско“, а како финансиска директорка имала важна улога во експанзијата на компанијата. За нов претседател на Управниот одбор е назначен Харви Џонс, долгогодишен член на одборот. Промената доаѓа непосредно пред објавувањето на кварталните финансиски резултати, закажано за 17 ноември, кога инвеститорите ќе бараат одговори и за идното раководство.
Скандалот започна со откривањето на интимната врска меѓу Хуанг и Алис Хуанг, кинеска бизнисменка позната и под името Хуанг Ле. На 8 ноември, основачот на „Нвидиа“ во писмо до вработените призна дека ѝ бил неверен на сопругата и се извини за нарушената доверба. Не го наведе името на жената, но медиумските истражувања ја идентификуваа Алис Хуанг, поранешна директорка во сингапурската компанија „Мегаспид интернешнл“ (Megaspeed International), која набавувала големи количества напредни процесори на „Нвидиа“.
Само неколку дена подоцна се појавија информации за уште две вонбрачни врски со вработени во компанијата. „Њујорк тајмс“ објави дека Хуанг имал интимна врска со Кимберли Пауел, потпретседателка задолжена за здравствениот сектор во „Нвидиа“, која му била директно подредена. На 12 ноември, Ројтерс, повикувајќи се на два извора запознаени со случајот, откри и трета врска, со друга вработена чиј идентитет не го објави. Овие дополнителни тврдења не се јавно потврдени од засегнатите страни.
Но најсериозните прашања не се поврзани со љубовните афери, туку со влијанието што Алис Хуанг можела да го има врз деловните одлуки на „Нвидиа“ и пристапот до американската технологија.
Според обемното истражување на технолошкиот портал „The Information“, објавено на 10 ноември, долгогодишните контакти меѓу Џенсен и Алис Хуанг помогнале во реализацијата на испораки на чипови на „Нвидиа“ кон кинески компании, во вредност од најмалку 7,5 милијарди долари. Изданието, повикувајќи се на луѓе запознаени со нејзиното работење и на корпоративни документи, опишува сложена мрежа од компании во Кина и Сингапур, поврзани со Алис, нејзиниот сопруг и нејзината сестра.
Во средиштето на таа мрежа се наоѓа кинеската компанија „Шангај Сентури Литонг“ (Shanghai Century Litong), основана во јуни 2023 година. Само четири месеци подоцна таа добила статус на претпочитан партнер на „Нвидиа“ за услуги во облак, што ѝ овозможувало повластен пристап до набавка на чипови. Според истражувањето, преку оваа компанија и други поврзани структури, до кинески корисници пристигнувала технологија чиј директен извоз бил ограничен со американските прописи.
КРИУМЧАРЕЊЕ НА ЧИПОВИ ВО ПОЛЗА НА КИНА
Изворите на „The Information“ тврдат дека Алис Хуанг помогнала во обезбедувањето околу 240.000 чипови опфатени со извозни ограничувања, меѓу кои и моќните процесори H100 и H200. Дел од набавената опрема, според истите извори, завршувала во центри за податоци што ги опслужувале „Алибаба“, „Тенсент“ и други кинески компании за вештачка интелигенција.
Значајна улога во целата шема имала „Мегаспид“, чиј извршен директор и една од клучните контролни фигури била Алис Хуанг во 2023 година. Компанијата набавувала сервери со процесори на „Нвидиа“, дел ги користела во центри за податоци во Југоисточна Азија, а според медиумските истражувања, дел од опремата бил пренасочуван кон Кина. Податоците што претходно ги објави „Блумберг“ покажуваат дека набавките на „Мегаспид“ во периодот од 2023 до 2025 година достигнале приближно 4,6 милијарди долари.
Сепак, наведените деловни износи сами по себе не докажуваат незаконит извоз, ниту дека Хуанг лично одобрил недозволени трансакции. „Нвидиа“ тврди дека ги спроведува американските извозни правила и дека соработува со надлежните институции. „Мегаспид“ ги негира обвинувањата за незаконско пренасочување чипови, а „Сентури Литонг“ соопшти дека ресурсите ги набавува законски и дека нема деловни односи со Алис Хуанг.
СОПРУГОТ ГИ ЗАПОЗНАЛ СО ЏЕНСЕН ХУАНГ
Дополнителна интрига во случајот внесе „Волстрит журнал“, кој откри дека Алис Хуанг со Џенсен ја запознал нејзиниот сопруг, кинескиот финансиер Канг Веи. Двајцата мажи се познавале уште од претходната деценија, кога Канг инвестирал во компании од индустријата за видеоигри, пазар на кој „Нвидиа“ тогаш имала силно присуство.
Според луѓе блиски до брачниот пар, Канг бил запознаен со романтичната врска на неговата сопруга и Хуанг и извесно време изгледало дека ја прифаќа. Тој дури пред деловни соработници понекогаш се шегувал дека Алис е лична асистентка на шефот на „Нвидиа“. Весникот наведува дека нивните лични познанства играле важна улога во развојот на деловните активности.
Алис Хуанг, која е во доцните четириесетти години, пред влегувањето во бизнисот со вештачка интелигенција работела во медиумскиот и финансискиот сектор. Студирала медиумски менаџмент во Хонгконг, а потоа се вклучила во инвестициските активности на Канг. Двајцата од 2016 година заеднички ја воделе финансиската компанија „Шангај Хекси“ (Shanghai Hexi), која инвестирала во технолошки фирми, фармацевтски компании и центри за податоци.
Во 2018 година, кинескиот регулатор за хартии од вредност ги казнил Канг и нивната компанија поради прекршувања на правилата за објавување сопственички удели. Според „Волстрит журнал“, Канг бил приведен и во 2026 година, во одделна истрага поврзана со манипулации на берзата, по што бил ослободен.
Новите истражувања покажуваат дека деловните интереси на Алис Хуанг не биле ограничени само на „Нвидиа“. Според анализата на американската телевизија CNBC, заснована врз корпоративни регистри собрани од истражувачката компанија „Тесари“, таа имала индиректен финансиски интерес во мрежа на центри за податоци поврзани со „Хуавеј“, еден од најголемите кинески конкуренти на „Нвидиа“.
Преку „Шангај Хекси“, во 2021 година бил купен удел од 27 отсто во компанијата „Шангај Сентури Лонгтенг“, која пак контролирала 50,1 отсто од компанијата „Шенжен Јифенг технолоџи“. Еден од главните клиенти на центарот за податоци бил „Хуавеј клауд“. Но CNBC нагласува дека не е утврдено дали конкретниот центар набавувал процесори на „Нвидиа“, ниту дека Алис Хуанг организирала недозволено снабдување на „Хуавеј“.
Алис Хуанг веќе била испрашувана од сингапурските власти во јуни 2025 година, во рамките на истрага за можни лажни царински декларации и пренасочување серверска опрема преку Малезија. Ова е потврдено во официјално соопштение на Министерството за внатрешни работи на Сингапур од 12 ноември 2026 година.
За време на истрагата ѝ бил задржан пасошот. Во февруари 2026 година, сингапурската полиција заклучила дека нема доволно докази за нејзина кривична одговорност во врска со спорните декларации. Сепак, полицијата утврдила дека свесно дала неточни информации за да ја намали сопствената улога во „Мегаспид“, поради што добила строго предупредување и забрана за повторен влез во Сингапур. Пасошот ѝ бил вратен на 26 февруари, кога ја напуштила земјата.
Во меѓувреме, американското Министерство за правда отвори дополнителна проверка за тоа дали компании поврзани со Алис Хуанг учествувале во шверц на производи на американската компанија „Супер микро компјутер“ (Super Micro Computer) во Кина, објави „Блумберг“ на 12 ноември. Истрагата ја води федералното обвинителство во Менхетен, а засега не е утврдено дали постои непосредна врска со претходните случаи на незаконски извоз на сервери.
Во март годинава американските обвинители веќе обвинија тројца мажи, меѓу кои и коосновачот на „Супер микро“, Воли Лиау, за наводна шема за пренасочување сервери со американски процесори преку Југоисточна Азија кон Кина. Лиау се изјаснил за невин. Засега не е утврдено дека Алис Хуанг била дел од таа шема.
ЗАБРАНА ЗА ВЛЕЗ ВО ТАЈВАН
Истовремено, Тајван ѝ ја одзеде дозволата за влез на Алис Хуанг, потврди министерката за внатрешни работи Лиу Ши-Фанг. Властите проверуваат како кинеската бизнисменка повеќепати влегувала на островот со пасош од Хонгконг и деловна виза, додека постоеле сомневања за нејзини разузнавачки врски. Во јавноста се појавија и снимки на кои таа и Џенсен Хуанг заедно вечераат во ресторан во Тајпеј во мај 2025 година.
Американските служби се сомневаат дека Алис Хуанг можела да биде ангажирана од кинеското Министерство за државна безбедност за собирање информации преку нејзината блискост со првиот човек на „Нвидиа“. Меѓутоа, американскиот министер за правда Тод Бланш на 12 ноември изјави дека сè уште нема конечен заклучок дали таа навистина работела како кинески шпион. Пекинг ги отфрла ваквите обвинувања, додека „Нвидиа“ соопшти дека нема причини да верува оти биле компромитирани нејзините деловни тајни или американската национална безбедност.
Случајот веќе има и политички последици во Вашингтон. Џенсен Хуанг беше близок соработник на претседателот Доналд Трамп и еден од најгласните поборници за олеснување на американските ограничувања за продажба на чипови во Кина. По неговото заминување, Трамп јавно го пофали неговото работење, но изненади и со предлогот поранешниот прв човек на „Епл“, Тим Кук, да го наследи на чело на „Нвидиа“. Засега нема информации дека Управниот одбор ја разгледува таа можност.
На финансиските пазари неизвесноста е голема. Акциите на „Нвидиа“ паднаа за околу 5,5 отсто на 12 ноември, а загубите во пазарната вредност на компанијата во изминатите денови се мерат во стотици милијарди долари. Инвеститорите стравуваат дека ненадејното заминување на Хуанг може да ги наруши односите со купувачите, инвестициите во центрите за податоци и стратегијата за развој на вештачката интелигенција.
