Гасот поевтин од европскиот просек, но потежок за македонскиот стандард

Македонија е на врвот на европската листа според цената на природниот гас приспособена на куповната моќ, иако директното користење на овој енергент во домаќинствата е исклучително ограничено. Според податоците на Енергетската заедница, во земјава се регистрирани само 496 домаќински корисници на природен гас. Но, додека европската статистика ја издвојува Македонија по високата релативна цена, домашните податоци откриваат уште еден проблем – гасот поевтинува за домаќинствата, а поскапува за компаниите.

Најновото истражување на Евростат за првото полугодие од 2026 година покажува дека цената на природниот гас во Македонија изнесува 10,83 евроценти за киловат-час, нешто под просекот на Европската Унија од 11,03 евроценти. Меѓутоа, кога цените ќе се приспособат според разликите во куповната моќ, Македонија достигнува 20,8 единици според стандардот на куповна моќ (PPS) за 100 киловат-часови, што е највисока вредност меѓу европските земји опфатени со споредбата.

За илустрација, Шведска, која има највисока номинална цена на гасот во ЕУ, бележи 17,7 PPS, Португалија 15, а Холандија 13,8 PPS. Разликата покажува дека еден енергент може да има релативно умерена цена во евра, но да биде значително помалку достапен кога ќе се земат предвид куповната моќ и општото ценовно ниво во земјата.

Сето ова се случува во период кога природниот гас во Европа поевтинува. Просечната цена за домаќинствата во ЕУ во првите шест месеци од годинава се намалила за 10,2 проценти во споредба со претходното полугодие, достигнувајќи го најниското ниво во последните четири години.

Но, за македонската економија особено се важни цените што ги плаќаат деловните корисници. Податоците на Државниот завод за статистика покажуваат дека во првото полугодие од 2026 година природниот гас за компаниите поскапел од 8 до 17,8 проценти, зависно од категоријата на потрошувачка, во однос на втората половина од 2025 година.

За домаќинствата движењето било спротивно. Просечната малопродажна цена се намалила за 6,9 проценти и изнесувала 1.832,7 денари за гигаџул.

Оваа разлика е значајна бидејќи природниот гас во Македонија има многу поголема улога во енергетиката и деловниот сектор отколку во непосредната потрошувачка на домаќинствата. Според податоците на Енергетската заедница, приближно 85 проценти од потрошувачката на гас во земјата отпаѓа на енергетскиот сектор.

Оттука, поскапувањето за деловните потрошувачи има пошироко економско значење. Повисоките трошоци за енергија можат да влијаат врз производствените цени, конкурентноста на компаниите и нивната профитабилност, особено во дејностите каде што природниот гас е важен производствен ресурс.

Македонскиот парадокс, всушност, има две страни. Гасот е најскап според куповната моќ, но директно го користат многу малку домаќинства. Истовремено, додека во Европа цените се намалуваат, домашните компании се соочуваат со повисоки трошоци во споредба со претходното полугодие.

Затоа, прашањето за цената на природниот гас во Македонија не е само прашање на достапност за граѓаните, туку и на неговото влијание врз трошоците за работење и конкурентноста на домашната економија.