Аналитика
Трката за вештачка интелигенција веќе одамна не се води само околу тоа кој има подобар алгоритам, повеќе инженери или најмоќни чипови. Сè поголем дел од глобалната битка за АИ се сведува на многу поконкретно прашање – кој може да обезбеди доволно електрична енергија за огромните дата-центри на кои се потпира развојот на новите модели.
Токму тука се создава нова економска поделба меѓу државите. Според Светска банка, земјите со висок доход располагаат со 77 проценти од глобалниот капацитет на комерцијалните дата-центри, додека на најсиромашните економии отпаѓа помалку од 0,1 процент. Богатите земји веќе имаат предност во капиталот, инфраструктурата, пристапот до најсовремени чипови и квалификуваниот кадар, додека голем дел од земјите во развој се обидуваат да влезат во АИ-трката со далеку послаби почетни позиции.
Најголемата пречка сè повеќе станува електричната енергија. Според Меѓународната агенција за енергетика, дата-центрите во светот во 2024 година потрошиле околу 415 терават-часови електрична енергија, а до 2030 година нивната потрошувачка би можела повеќе од двојно да се зголеми и да достигне околу 945 терават-часови. Еден од главните двигатели на овој раст е токму вештачката интелигенција.
Размерите на новите проекти се огромни. IEA проценува дека типичен дата-центар фокусиран на АИ може да троши електрична енергија колку околу 100.000 домаќинства, а најголемите комплекси што денес се планираат и градат можат да имаат повеќекратно поголеми потреби. Тоа значи дека одлуката каде ќе се гради следниот голем АИ-центар сè помалку зависи само од евтиното земјиште и даночните олеснувања, а сè повеќе од тоа дали локалната мрежа може сигурно да испорача стотици мегавати струја.
За инвеститорите клучни стануваат неколку прашања: дали има доволно производство на електрична енергија, колку е стабилна мрежата, по која цена може да се обезбеди струјата и колку брзо објектот може да се приклучи. Токму тука голем дел од земјите во развој се соочуваат со најголемиот проблем – слабите електроенергетски мрежи, честите прекини, недоволните инвестиции и долгите рокови за изградба на нова инфраструктура.
Дополнителна тешкотија е што технолошкиот сектор се движи многу побрзо од енергетиката. Нов дата-центар може да се изгради за неколку години, но нови далекуводи, трафостаници и големи производствени капацитети често бараат значително подолг период. Поради тоа, струјата и приклучокот кон мрежата стануваат едни од главните тесни грла во АИ-бумот.
Истовремено, инвестициите продолжуваат да растат со огромно темпо. Големите технолошки компании трошат стотици милијарди долари на сервери, чипови и дата-центри, но паралелно расте и потребата од инвестиции во електроенергетската инфраструктура. Тоа значи дека во АИ-трката сè поголема улога ќе имаат не само компаниите како Nvidia, Microsoft, Google или OpenAI, туку и електроенергетските компании, операторите на мрежите и државите што можат брзо да обезбедат нови производствени капацитети.
Сепак, оваа ситуација отвора и можност за нови пазари. Анализите покажуваат дека делови од Азија, Блискиот Исток, Латинска Америка и Африка имаат потенцијал да привлечат нови дата-центри, особено таму каде што има расположливо земјиште, можности за евтина енергија и брз раст на дигиталните услуги.
Индија е еден од примерите за големиот јаз меѓу создавањето податоци и инфраструктурата потребна за нивна обработка. Земјата создава значителен дел од глобалните податоци, но нејзиниот удел во светскиот капацитет на дата-центрите е многу помал. Слична е состојбата и во Африка, каде што АИ може да донесе значителни економски придобивки, но слабата достапност на електрична енергија и дигиталната инфраструктура остануваат сериозна пречка.
Светска банка токму затоа ја става компјутерската моќ меѓу клучните предуслови за учество во новата АИ-економија. Чиповите, серверите, cloud-инфраструктурата и дата-центрите веќе се третираат како основна инфраструктура, слично како што електричната енергија, патиштата и телекомуникациите беа предуслов за претходните индустриски циклуси.
Но, самото располагање со евтина струја не е доволно. За привлекување големи АИ-инвестиции се потребни и стабилна регулатива, брзи административни процедури, квалитетна телекомуникациска мрежа, квалификуван кадар и сигурност дека инфраструктурата може да расте заедно со потребите на инвеститорите.
Во првата фаза од АИ-бумот вниманието беше насочено кон тоа кој има најмоќен модел и најнапреден чип. Во следната фаза прашањето ќе биде и кој има доволно електрична енергија за сето тоа да функционира.
Затоа струјата сè повеќе станува новата нафта на АИ-економијата. Државите што можат брзо и сигурно да обезбедат мегавати, инфраструктура и квалификувани луѓе ќе имаат поголема шанса да привлечат милијарди долари капитал и нови технолошки инвестиции. Оние што нема да успеат, ризикуваат вештачката интелигенција главно да ја користат како услуга произведена некаде на друго место, наместо да станат дел од индустријата што ја создава.
