Аналитика
Европа повторно гледа во цената на гасот со непријатно чувство дека старите енергетски стравови не се целосно зад неа. Само во текот на денешното тргување, европскиот репер TTF се искачи над 83 евра за мегават-час, продолжувајќи го силниот раст од минатата недела. И додека календарски зимата е сè уште далеку, пазарите веќе ја пресметуваат цената на можните проблеми со снабдувањето.
Октомврискиот договор на холандскиот TTF, главната референтна точка за европскиот природен гас, денеска достигна 83,96 евра за мегават-час, што е раст од 5,6 проценти во однос на петочното затворање на 79,52 евра. Само во претходната недела цената порасна за повеќе од 13 проценти и се движи околу највисоките нивоа забележани од крајот на 2022 година.
Причината за нервозата повторно доаѓа од Блискиот Исток. Нападите врз енергетската инфраструктура во регионот, привременото затворање на саудискиот нафтовод Исток–Запад и новите тензии околу транспортните рути низ Персискиот Залив ги зголемија стравувањата дека нарушувањата нема брзо да завршат. Дополнителна неизвесност донесе и одложувањето на регионалниот состанок во Оман, на кој требаше да се разговара за нова рута за поморски сообраќај низ Ормускиот Теснец.
Токму Ормус е една од најчувствителните точки за глобалниот пазар на течен природен гас. Низ теснецот во нормални услови минува околу една петтина од светската LNG-трговија. Нарушувањата таму особено ги погодија испораките од Персискиот Залив, а LNG-сообраќајот се покажа почувствителен од транспортот на нафта. Тоа автоматски ја става Европа во посилна конкуренција со азиските купувачи за секој достапен товар од САД и други производители.
Но, надворешниот шок не е единствениот проблем. Европа влегува во есента со послабо наполнети складишта од вообичаено. На крајот од минатата недела складиштата во ЕУ биле наполнети 67,6 проценти, наспроти 79,9 проценти во истиот период минатата година. Европската комисија засега не гледа непосреден ризик за снабдувањето во текот на зимата, но колку подолго траат проблемите со LNG, толку поскапо ќе биде дополнувањето на резервите.
Дел од европските земји во текот на летото не брзаа со полнење на складиштата, надевајќи се дека конфликтот со Иран ќе се смири и цените на енергијата ќе паднат. Тоа сценарио не се оствари. Сега купувањето за зимските резерви се засилува токму во момент кога гасот станува поскап, што дополнително ја турка цената нагоре. Reuters оценува дека комбинацијата од ниски резерви и геополитичка неизвесност веќе го однесе гасот на четиригодишен максимум.
Поскапувањето повеќе не е само проблем на енергетските компании. Сигналот стигна и до Европската централна банка. Во нејзиното основно сценарио декемвриските фјучерси на гас беа проектирани на 60,1 евро за мегават-час, а во негативното сценарио на 77 евра. Пазарната цена веќе е над 83 евра. Членови на ЕЦБ предупредуваат дека скапата енергија може повторно да го засили инфлаторниот притисок преку трошоците за греење, електричната енергија, транспортот и производството.
Тоа е можеби и најголемата опасност за европската економија. Повисоката цена на гасот не останува само на берзата. Таа се прелева кај индустријата, домаќинствата и компаниите, а особено ги погодува секторите што трошат многу енергија. Европа денес е подобро подготвена отколку во кризата од 2022 година – има повеќе LNG-терминали, поголем удел на обновливи извори и пониска потрошувачка во дел од тешката индустрија – но цената и натаму останува нејзината слаба точка.
Затоа денешниот скок над 83 евра е повеќе од уште еден лош ден на енергетската берза. Тој е предупредување дека Европа повторно влегува во период во кој геополитиката, времето и нивото на резервите можат за само неколку дена да ја променат целата сметка за зимата. А доколку кризата во Персискиот Залив потрае, вистинскиот тест за европскиот гас допрва ќе дојде со првите студени денови.
