Аналитика
Некогаш телевизиската лиценца беше речиси неизбежен трошок за секое британско домаќинство. Денес, телевизорот сè почесто се заменува со Netflix, YouTube, Disney+ и други дигитални платформи, а традиционалното гледање програма во живо постепено станува навика од минатото. Последиците од оваа промена веќе сериозно се чувствуваат во касата на Би-Би-Си, кој предупредува дека моделот преку кој со децении се финансираше британскиот јавен сервис станува неодржлив.
Годишниот извештај на корпорацијата покажува дека до крајот на финансиската 2025/2026 година биле активни 23,3 милиони телевизиски лиценци, што е намалување за околу 540.000 лиценци за само една година. Тоа е најголемиот годишен пад по пандемијата на Ковид-19, кога бројот на лиценци се намали за 738.000, а воедно и најниското ниво забележано од 1999 година.
Долгорочниот тренд е уште позагрижувачки. На почетокот од деценијата во Велика Британија имало околу 25,9 милиони активни лиценци, што значи дека нивниот број досега е намален за повеќе од 2,5 милиони. Истовремено, бројот на домаќинства што официјално пријавиле дека немаат потреба од телевизиска лиценца се зголемил за 62.000 и достигнал 3,7 милиони.
Во Би-Би-Си велат дека главната причина не е само избегнувањето на обврската за плаќање, туку длабоката промена во начинот на кој луѓето консумираат медиумски содржини. Сè повеќе домаќинства не гледаат телевизија во живо и не го користат BBC iPlayer, па според важечките правила не мора да поседуваат лиценца. Наместо тоа, публиката се префрла кон стриминг-платформи и видеосодржини на барање.
Главната финансиска директорка на Би-Би-Си, Беранжер Мишел, оцени дека станува збор за процес кој нема да се врати во првобитната состојба. Според неа, голем дел од падот доаѓа од луѓето кои повеќе не консумираат содржини за кои е потребна лиценца, а трендот во иднина веројатно дополнително ќе се забрзува. Токму тоа, како што посочи, е една од главните причини поради кои Би-Би-Си бара реформа на моделот на финансирање.
И покрај намалувањето на бројот на лиценци, повисокиот надоместок од 180 фунти по домаќинство му овозможил на Би-Би-Си во последната финансиска година да собере околу 3,88 милијарди фунти, односно 36 милиони фунти повеќе од претходната година. Сепак, раководството предупредува дека овие приходи не се доволни за долгорочно одржување на универзален јавен медиумски сервис.
Во извештајот се наведува дека финансиските изгледи на корпорацијата се влошиле во втората половина од 2025 година. Поголемиот од очекуваниот пад на продажбата на лиценци, растот на продукциските трошоци, инфлацијата и тешката комерцијална средина дополнително го прошириле јазот меѓу приходите и расходите.
Поради тоа, Би-Би-Си веќе најави програма за намалување на трошоците во информативните, регионалните и продукциските оддели. До финансиската 2028/2029 година корпорацијата треба да обезбеди вкупно 500 милиони фунти заштеди, од кои 160 милиони фунти треба да произлезат од веќе најавените мерки.
Финансискиот притисок доаѓа во период во кој Би-Би-Си се соочува и со сериозно нарушување на довербата на јавноста. Во годишниот извештај корпорацијата признава дека повеќе инциденти со големо медиумско внимание негативно влијаеле врз перцепцијата за нејзината непристрасност и уредничките стандарди.
Меѓу најголемите контроверзии се наведуваат начинот на кој во емисијата „Панорама“ бил монтиран говор на американскиот претседател Доналд Трамп, пропустите во документарецот „Газа: Како да се преживее воена зона“, како и грешките при директното емитување од фестивалот „Гластонбери“. Внатрешната анализа за документарецот за Газа утврдила прекршување на уредничките правила за точност, бидејќи не биле објавени релевантни информации за поврзаноста на таткото на детето-наратор со администрацијата предводена од Хамас.
Корпорацијата признава дека ваквите случаи влијаеле врз довербата во новинарството на Би-Би-Си и во самата институција. Бројот на луѓе кои сметаат дека Би-Би-Си известува непристрасно се намалил, додека уделот на возрасни лица што ги користат вестите на јавниот сервис секоја недела се намалил од 74 на 72 проценти.
И покрај тоа, услугите на Би-Би-Си месечно ги користат околу 94 проценти од возрасните Британци, но телевизиска лиценца плаќаат помалку од 80 проценти од домаќинствата. Токму овој јаз е еден од главните аргументи на раководството за промена на системот.
Генералниот директор Мет Бритин оцени дека сегашниот модел е заснован на „однесување од вчера“, бидејќи лиценцата се плаќа за гледање телевизија во живо или користење на BBC iPlayer, додека публиката сè повеќе преминува на други дигитални платформи. Според него, оправдано е британската влада да разгледа како системот би можел да се приспособи на новите медиумски навики.
Во рамките на ревизијата на Повелбата на Би-Би-Си се разгледува и можноста обврската за плаќање да се прошири на домаќинствата што користат платформи како Netflix, Amazon Prime Video и Disney+. Аргументот е дека во минатото лиценцата се плаќала дури и кога домаќинството гледало само други телевизиски канали, а не програми на Би-Би-Си, па затоа постои логика да се разгледа поширок опфат и во ерата на стримингот.
Предлогот, сепак, веќе предизвикува реакции кај критичарите на лиценцата, кои сметаат дека британските домаќинства не треба да бидат принудени да го финансираат Би-Би-Си доколку не ги користат неговите услуги. Тие укажуваат и на намалената доверба, контроверзиите и високите плати на дел од најпознатите водители како дополнителни причини за преиспитување на моделот.
Службите за телевизиско лиценцирање во текот на последната година посетиле околу 1,8 милиони адреси и откриле приближно 55.000 случаи во кои се гледала телевизија во живо без потребната лиценца. Проценетата стапка на избегнување на плаќањето во финансиската 2025/2026 година достигнала 11,8 проценти.
Претседателот на Би-Би-Си, Самир Шах, предупреди дека сегашниот систем не обезбедува доволно средства за корпорацијата долгорочно да ја одржи својата мисија на универзален јавен сервис. Според него, новата Повелба мора да овозможи Би-Би-Си да продолжи да биде јавна медиумска организација со голем обем и достапност за целата публика.
Намалувањето на бројот на телевизиски лиценци затоа не е само финансиска статистика. Тоа е показател за судирот меѓу еден модел создаден во ерата на традиционалната телевизија и публиката која живее во ерата на стримингот. Би-Би-Си сега се соочува со двоен предизвик – да ја врати нарушената доверба на јавноста и истовремено да пронајде нов начин на финансирање што ќе одговара на медиумските навики на 21 век.
