Аналитика
Нов бран на неизвесност се надвисна над европскиот енергетски пазар откако конфликтот со Иран предизвика силни потреси во глобалната трговија со нафта и гас. Стравувањата од долготрајни прекини во снабдувањето и наглиот раст на цените ги принудија европските лидери повторно да бараат итни решенија за заштита на граѓаните и економијата.
Министрите за енергија на Европската Унија денес ќе одржат состанок зад затворени врати, на кој ќе се разгледуваат можни мерки за ублажување на растечките трошоци за енергија. Причина за алармот е затворањето на Ормутскиот теснец, клучна рута за глобалниот транспорт на енергенси, што значително ја наруши трговијата со течен природен гас и предизвика сериозни прекини во снабдувањето со нафта.
Европската комисија веќе подготвува пакет итни опции со кои би се намалил ударот врз домаќинствата и индустријата. Според извори запознаени со дискусиите, Брисел разгледува комбинација од мерки – од можни намалувања на националните даноци и зголемена државна поддршка за индустриите, до измени во системот за тргување со јаглеродни емисии на ЕУ со цел да се обезбеди поголема достапност на дозволи за CO₂.
Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, најави дека се разгледува и опцијата за ограничување на цените на бензинот, чекор што би можел директно да го намали товарот врз потрошувачите. Сепак, експертите предупредуваат дека краткорочните мерки тешко ќе ги решат подлабоките проблеми на европскиот енергетски систем.
„Постојат структурни причини зошто цените на енергијата во Европа се високи“, вели Јоана Пандера од полскиот тинк-тенк Форум Енергии. Според неа, различните енергетски миксови и даночни политики меѓу земјите-членки создаваат големи разлики во цените низ Унијата, што го прави речиси невозможно да се најде едно решение што ќе одговара на сите.
Во меѓувреме, цената на бензинот во Европа порасна за повеќе од 50 проценти од почетокот на конфликтот со Иран, што дополнително го зголемува притисокот врз владите. Дел од земјите, меѓу кои и Италија, бараат поширока интервенција од страна на ЕУ, вклучително и суспендирање на пазарот за јаглеродни емисии, бидејќи цената на дозволите за CO₂ значително влијае врз цената на електричната енергија произведена од гасни централи.
Други дипломати очекуваат Европската комисија поголемиот дел од товарот да го префрли на националните влади, преку мерки како намалување на даноците или субвенции за домаќинствата и компаниите. Но ваквиот пристап носи ризик од продлабочување на економските разлики меѓу членките, бидејќи не сите земји имаат еднакви буџетски можности за поддршка.
Искуството од енергетската криза во 2022 година го потврдува тоа. Тогаш владите на ЕУ потрошија повеќе од 500 милијарди евра за мерки за помош, од кои дури 158 милијарди евра беа обезбедени од Германија, најголемата економија во Унијата.
Во пресрет на самитот на лидерите на ЕУ што ќе се одржи во четврток, фон дер Лајен треба да им достави список со можни итни мерки. Сепак, во Брисел признаваат дека вистинското решение е долгорочно – намалување на зависноста од увезени фосилни горива преку забрзано производство на енергија од обновливи извори и нуклеарни централи. Само така, според европските власти, континентот може да се заштити од идни ценовни шокови на глобалниот енергетски пазар.
(Фото: Unsplash)
