ОД ФРОНТОТ ДО ПУМПИТЕ: Како војната во Иран ги погодува домаќинствата и бизнисите

Војната меѓу САД и Израел од една страна и Иран од друга страна веќе предизвикува силни економски потреси што се чувствуваат далеку од Блискиот Исток. Енергетските пазари се под силен притисок, цените на горивата растат, а финансиските пазари реагираат со нестабилност, што ја засилува загриженоста од нов глобален економски удар.

Клучната причина за ваквите последици е нарушувањето на снабдувањето со енергенси. Конфликтот сериозно го погоди транспортот на нафта низ Ормускиот теснец, една од најважните енергетски артерии во светот, низ која минуваат околу 20 проценти од глобалните резерви на сурова нафта. Воените дејства го отежнаа бродскиот сообраќај во овој регион, што предизвика сериозни проблеми во испораката на енергија на светските пазари.

Како последица на тоа, производителите од регионот почнаа да го намалуваат производството. Според извештаи на агенцијата Ројтерс, производството на нафта во Ирак е намалено за повеќе од 60 проценти, додека Кувајт и Обединетите Арапски Емирати исто така најавуваат ограничувања. Истовремено, енергетскиот притисок не се однесува само на нафтата. Производството на природен гас исто така е погодено, откако државната енергетска компанија на Катар го прекина дел од производството поради воени напади.

Експертите предупредуваат дека ваквата ситуација може брзо да доведе до недостиг на енергија во повеќе делови од светот. Аналитичари од големи финансиски институции проценуваат дека во Европа и Азија би можеле да се појават видливи недостатоци на енергенси веќе во наредните денови, особено во региони кои се силно зависни од увоз.

Пазарите веќе реагираат. Цената на суровата нафта „Брент“ и американската референтна нафта „Вест Тексас Интермедиет“ нагло пораснаа по почетокот на конфликтот. Во еден момент тие се приближија до 120 долари за барел, пред да се стабилизираат на нешто под 85 долари. Сепак, економистите предупредуваат дека ситуацијата може повторно да ескалира доколку конфликтот се продлабочи.

Повисоките цени на енергијата веќе почнуваат да се чувствуваат во секојдневниот живот. Во Европа и Велика Британија цените на природниот гас речиси се удвоија во споредба со периодот пред војната, додека во САД цената на бензинот на пумпите се искачи на околу 3,50 долари за галон – значително повеќе од нивото пред само еден месец.

Економските последици би можеле да бидат уште поголеми доколку кризата продолжи. Аналитичарите предупредуваат дека цената на нафтата може да достигне и до 150 долари за барел, што би предизвикало сериозно забавување на глобалниот економски раст. Само привремено покачување на цената на нафтата на 100 долари за барел би можело да го намали светскиот економски раст за околу 0,4 процентни поени.

Влијанието веќе се чувствува и во различни индустрии. Производството на чипови, кое е клучно за автомобилската и технолошката индустрија, може да се соочи со нови проблеми бидејќи Тајван – еден од главните светски центри за производство – во голема мера зависи од увоз на енергија. Слични грижи постојат и во технолошкиот сектор во САД, каде што зголемените трошоци за енергија би можеле да ги забават инвестициите во инфраструктура за вештачка интелигенција.

Покрај енергијата, конфликтот влијае и врз други клучни суровини. Блискиот Исток е важен извор на алуминиум, сулфур и состојки за производство на ѓубрива, како што е уреата. Зголемувањето на цените на овие материјали може да се пренесе и врз цените на храната и индустриските производи ширум светот.

Посебно погоден е земјоделскиот сектор. Во САД, каде што започнува сезоната на садење, многу земјоделци веќе се соочуваат со повисоки цени и одложени испораки на ѓубрива. Некои од нив предупредуваат дека дополнителните трошоци можат значително да ја намалат профитабилноста на овогодинешната жетва.

Економските ризици се особено големи за Азија и Европа, региони кои во голема мера зависат од увоз на енергија. Берзанските индекси во Јапонија и Јужна Кореја веќе бележат значителен пад, додека европските пазари исто така реагираат со намалување на вредноста.

Ситуацијата носи и политички притисоци. Зголемените трошоци за живот можат да станат сериозен проблем за американската администрација, особено во пресрет на изборите за Конгресот. Иако Белата куќа испраќа сигнали дека конфликтот би можел брзо да заврши, аналитичарите предупредуваат дека дури и по формален крај на воените операции, нестабилноста во регионот може да ги задржи цените на енергенсите на високо ниво уште долго време.

(Фото: Unsplash)