Аналитика
Европскиот парламент денес ќе гласа за годишниот извештај за работата на Европската централна банка, а гласањето ќе послужи и како тест за политичката поддршка за воведување на дигитално евро. Извештајот вклучува став во кој се поддржува идејата, предложена од 48 европратеници, и иако документот нема законска сила, исходот јавно ќе го покаже нивото на поддршка меѓу европратениците за новата дигитална валута, пишува Euronews.
ШТО Е ДИГИТАЛНО ЕВРО И ДАЛИ МОЖЕ ДА ГИ ЗАМЕНИ БАНКАРСКИТЕ КАРТИЧКИ?
Дигиталното евро е замислено како електронска форма на готовина издадена директно од Европската централна банка (ЕЦБ). Тоа би служело како дополнителна опција за плаќање, дополнувајќи ги готовината и комерцијалните банкарски картички. За разлика од секојдневните плаќања со картички, кои се сметаат за „приватни“ пари, дигиталното евро би им овозможило на граѓаните директно да користат дигитални „јавни“ пари, кои во моментов се достапни главно во форма на банкноти и монети.
Според предлогот на Европската комисија, тоа би вклучувало дигитален паричник кој би можел да се користи и онлајн и офлајн, со плаќања кои не би можеле да се следат. Идејата доби на интензитет поради економските тензии меѓу ЕУ и САД, нудејќи алтернатива на американските платни системи Visa и Mastercard, кои ги користат повеќето Европејци.
Предлогот веќе е поддржан од земјите-членки во Советот на ЕУ, оставајќи го Европскиот парламент како последен ко-законодавец кој има право да се изјасни по ова прашање. Сепак, во Парламентот има политички ќорсокак, бидејќи европратениците кои работат на предлогот се борат да најдат заедничка основа за конечниот дизајн на дигиталното евро.
Главниот известувач за ова прашање, шпанскиот европратеник од централно-десничарската партија Фернандо Наварете, предлага значително ограничување на опсегот на дигиталното евро, на пример, со тоа што ќе се направи исклучиво за офлајн плаќања. Во таков сценарио, дигиталното евро нема да биде алтернатива на Visa и Mastercard. Се очекува централно-десничарската Европска народна партија (ЕПП) да биде поделена околу предлогот, додека многу крајно-десничарски партии изразија силно противење. Минатата недела, крајно-десничарската партија Vox на Шпанија побара од Европската комисија целосно да го повлече предлогот.
И ОНЛАЈН И ОФЛАЈН УПОТРЕБА
Во амандманот за кој денес ќе се гласа, потписниците бараат поддршка за „онлајн и офлајн дигитално евро“ кое „треба да придонесе за зачувување на универзалниот пристап до плаќања“ и нема да се потпира исклучиво на приватни и неевропски даватели на услуги.
Дизајнот и обемот се опишани во согласност со предлогот на Европската комисија, како „дополнување на готовинските и приватните банкарски услуги со цел зајакнување на европскиот монетарен суверенитет, намалување на фрагментацијата во малопродажните плаќања и поддршка на интегритетот и отпорноста на единствениот пазар“.
Амандманот го предложи италијанскиот пратеник Пасквале Тридико од Движењето Пет Ѕвезди, кое припаѓа на левичарската група во Европскиот парламент. „Денес сме целосно зависни од големите американски играчи, Visa и Mastercard, а тоа ја прави Европската Унија слаба и зависна од одлуките на еден Трамп“, изјави Тридико за Euronews, додавајќи дека одложувањата и опструкциите на малцинството во Парламентот се „контрапродуктивни“.
„Доколку претседателот на САД еден ден се разбуди и одлучи да ги исклучи Европејците од дигиталните системи за плаќање, граѓаните на ЕУ повеќе нема да можат да купуваат со кредитни картички, кои се убедливо најшироко користениот метод на плаќање денес“, предупреди тој.
Амандманот привлече поддршка од европратеници од неколку политички групи, вклучувајќи ја централно-десничарската Европска народна партија, Социјалистите и демократите, Обновете ја Европа, Зелените и Левицата. Според парламентарен функционер кој сакаше да остане анонимен, партијата Браќа на Италија на италијанскиот премиер Џорџа Мелони, која припаѓа на групата на Европските конзервативци и реформисти (ECR), исто така ќе гласа за амандманот. Во времето на објавувањето, ниеден друг европратеник од групите ECR, Патриоти за Европа и Европа на суверени нации не ја изрази својата поддршка.
Европа „итно“ треба да ја намали својата зависност од американските групи како што се Visa и Mastercard, изјави шефот на банкарскиот сојуз, додека официјалните лица предупредуваат дека нивната доминација на пазарот би можела да се искористи како оружје доколку трансатлантските односи се влошат.
„Ние сме многу зависни од меѓународните решенија [за плаќање]“, изјави за Фајненшел Тајмс Мартина Вајмерт, извршен директор на Европската иницијатива за плаќања (EPI), конзорциум од 16 европски банки и компании за финансиски услуги.
Според Европската централна банка, Visa и Mastercard учествувале со речиси две третини од трансакциите со картички во Еврозоната во 2022 година, при што 13 земји-членки немаат национална алтернатива на американските даватели на услуги. Дури и таму каде што постојат домашни шеми, нивната употреба се намалува.
Со намалувањето на употребата на готовина, европските претставници се повеќе загрижени дека моќта на американските компании за плаќање може да се искористи како оружје во случај на сериозен прекин на односите.
Тоа е една од неколкуте критични области каде што претставниците стравуваат дека блокот станал премногу зависен од американските компании, а шефот за сајбер безбедност на Белгија неодамна предупреди дека Европа „го изгубила интернетот“ поради доминацијата на американските технолошки гиганти.
„Длабоката интеграција создаде зависности што може да се злоупотребат кога не сите партнери беа сојузници“, предупреди Марио Драги, поранешен претседател на ЕЦБ, во неодамнешен говор. „Меѓузависноста, некогаш сметана за извор на меѓусебно ограничување, стана извор на влијание и контрола.“
EPI, чии членови се BNP Paribas и Deutsche Bank, лансираше европска алтернатива на Apple Pay наречена Wero во 2024 година. Шемата за дигитални плаќања сега тврди дека има 48,5 милиони корисници во Белгија, Франција и Германија, со планови за проширување на онлајн и плаќања во продавници до 2027 година.
Вајмерт рече дека банките и трговците во голема мера имале „свест“ за потребата од изградба на прекугранична европска мрежа за плаќања, но „геополитичкиот контекст“ значеше дека сега „станува главна тема“.
ЕЦБ рече дека иницијативите на приватниот сектор во минатото, вклучително и претходниот план на EPI за лансирање на конкурентска шема за картички, „покажаа тешкотија во скалирањето“, а портпаролот наведе како „вклучените актери се борат да се усогласат со заедничките стандарди“.
Централната банка го промовира дигиталното евро, јавна иницијатива за дигитално вршење плаќања низ Еврозоната, за зајакнување на монетарниот суверенитет на блокот.
Пјеро Чиполоне, член на извршниот одбор на ЕЦБ задолжен за проектот, ја нагласи неговата важност минатата недела. „Како европски граѓани, сакаме да избегнеме ситуација во која Европа е премногу зависна од платни системи кои не се во наши раце“, рече тој.
Проектот се покажува како поделен меѓу европските политичари, а некои заемодаватели лобираа против него, тврдејќи дека тоа ќе ги поткопа напорите на приватниот сектор. Гласањето во Европскиот парламент подоцна оваа година веројатно ќе биде завршено.
Трговците во Еврозоната ќе треба да прифаќаат дигитални евра во продавниците и онлајн до 2029 година, кога ЕЦБ планира да започне со издавање на токенот. Основната инфраструктура, исто така, ќе биде отворена за иницијативи од приватниот сектор за надградба.
Дигиталното евро би можело „да обезбеди основа врз која, по консолидацијата, потенцијално може да се изгради еквивалент на европска виза или мастеркард“, рече Ауроре Лалук, претседателка на економскиот комитет на Европскиот парламент и поддржувач на проектот.
Но, Вајмерт предупреди дека ако геополитичките тензии се влошат, дигиталното евро би можело да пристигне предоцна.
„Проблемот со дигиталното евро е што ќе дојде за неколку години, можеби по мандатот на [американскиот претседател] Доналд Трамп. Затоа мислам дека малку ни истече времето“, додаде таа.
(Фото: European Commission)
