Аналитика
Делегација на американски конгресмени, составена од претставници и на демократите и на републиканците, ќе ја посети Данска оваа недела, во услови на ескалација на тензиите околу обновената закана на претседателот Доналд Трамп да ја преземе контролата врз Гренланд, автономна територија на Кралството Данска каде што се наоѓа американска воздухопловна база, јави Франс 24. Се очекува данските и американските претставници – и двете членки на НАТО – да се состанат оваа недела за да разговараат за ова прашање.
Групата ќе ја предводи демократскиот сенатор Крис Кунс, а ќе бидат вклучени републиканскиот сенатор Том Тилис и демократските сенатори Џин Шахин и Дик Дарбин, како и неколку членови на Претставничкиот дом, соопшти канцеларијата на Кунс.
По обновените најави од американскиот претседател Доналд Трамп за „поседување“ или дури и преземање на контролата врз островот од страна на САД – сериозен геополитички ќорсокак се разви околу Гренланд, предизвикувајќи тревога низ Европа, НАТО и во самиот арктички остров, автономна територија под управа на Данска.
Во меѓувреме, во Вашингтон се кршат копја околу Гренланд. И демократите и републиканците во Конгресот сигнализираа дека може да преземат мерки за ограничување на овластувањата на Трамп да го заземе Гренланд, клучен партнер на НАТО. Трамп постојано тврдеше дека САД мора да го „поседуваат“ стратешки лоцираниот, богат со ресурси арктички остров за да спречат идно руско или кинеско упориште и не ја исклучи употребата на сила.
Се појавија два конкурентски предлог-закона: Законот за анексијата и државноста на Гренланд, предложен од републиканецот Ренди Фајн, би го овластил Трамп да го анексира островот и Законот за заштита на суверенитетот на Гренланд, кој го подготвува демократот Џими Гомез, би ги блокирал федералните средства од поддршка на каков било обид за преземање.
„Како копретседател на Сенатската група за набљудувачи на НАТО, верувам дека е клучно Конгресот да остане обединет во поддршката на нашите сојузници и почитувањето на суверенитетот на Данска и Гренланд“, рече републиканскиот сенатор Тилис. Демократот Дик Дарбин предупреди дека заканите на Трамп „само ќе го ослабнат нашиот НАТО сојуз“.
Претседателот Трамп повтори дека САД мора да го обезбедат Гренланд од причини за национална безбедност, наведувајќи ја неговата стратешка арктичка позиција поради загриженоста за руското и кинеското влијание. Тој одби да ја исклучи употребата на воена сила за стекнување на територијата „на еден или друг начин“.
Американските претставници, вклучително и претставниците од Белата куќа, сугерираа дека воените опции остануваат на маса како дел од пошироките дискусии за тоа како Вашингтон би можел да ја оствари контролата. Европските лидери ја протолкуваа оваа реторика како длабок прекин на традиционалната дипломатија на сојузниците.
Владата на Гренланд цврсто ја отфрли секоја можност да биде преземен „под какви било околности“, нагласувајќи дека останува дел од Кралството Данска и вклучен во одбранбената рамка на НАТО.
Данската премиерка Мете Фредериксен ја нарече ситуацијата „судбоносен момент“ за алијансата, предупредувајќи дека секоја воена акција на САД против Гренланд – кој самиот е покриен од колективната одбрана на НАТО – би можела да уништи 80 години трансатлантска безбедносна соработка.
Претседателката за одбрана на данскиот парламент отворено изјави дека секој обид на САД да го преземат Гренланд со сила би претставувал војна.
Кризата рапидно го наруши единството на НАТО. Воените аналитичари и европските претставници тврдат дека едностраниот потег на САД против друга членка на НАТО фундаментално би ја поткопал довербата и целта на алијансата.
И додека Генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, избегна директно да ги осуди САД, нагласувајќи ја важноста од зајакнување на арктичката одбрана на НАТО, Данска ја разгледува можноста да ги активира консултативните механизми на НАТО доколку се чувствува загрозена, иако Член 5 веројатно нема да се примени во споровите меѓу алијансата.
Европската унија, поддржувајќи ја Данска и Гренланд, јавно предупреди дека преземањето од страна на САД би значело крај на НАТО како што е моментално структуриран. Одбранбените претставници на ЕУ истакнаа дека обврските на ЕУ за меѓусебна помош би можеле да стапат во сила доколку Гренланд биде нападнат, дури и размислувајќи за зголемено европско воено присуство и капацитети на Арктикот.
(Фото: Конгрес на САД)
