Аналитика
Европа научи како да не остане без гас. Изгради LNG терминали, најде нови добавувачи, го намали трошењето и забрзано поставува обновливи извори. Но еден проблем остана нерешен – енергијата и понатаму е скапа. А предупредувањето од ММФ е дека високите цени нема да бидат само краткотрајна непријатност, туку можат да се задржат и во 2027 година.
Директорката на ММФ, Кристалина Георгиева, предупреди дека енергетскиот шок предизвикан од конфликтите на Блискиот Исток продолжува да ја притиска светската економија. Со нафтата околу 100 долари за барел и ризици за испораките на течен природен гас, високите цени на енергијата, според неа, веројатно ќе останат присутни и следната година.
За Европа ова е повеќе од проблем со сметките за греење. Станува збор за конкурентноста на цели индустрии.
ММФ проценува дека европските индустриски компании во последните години плаќаат електрична енергија два до три пати поскапо од нивните конкуренти во САД и Кина. Истражувањето на Фондот покажува и дека удвојувањето на реалните цени на енергијата за европската индустрија во изминатите две децении ја намалило додадената вредност во енергетски интензивните сектори за околу 18 проценти.
Токму тука високата цена на енергијата престанува да биде само енергетска тема. За производителите на челик, хемикалии, алуминиум и други производи со голема потрошувачка на струја и гас, таа значи повисока цена на производството, послаба конкурентност и потешка одлука за нови инвестиции.
Европа денес е подобро подготвена отколку за време на кризата во 2022 година. Потрошувачката е пониска, уделот на обновливите извори е поголем, а инфраструктурата е подобрена. Од 2021 година увозот на природен гас во Европа е намален за околу 20 проценти. Сепак, ММФ оценува дека европската индустриска струја и пред последниот енергетски шок била околу двојно поскапа од американската и приближно 50 проценти поскапа од кинеската.
Ниту буџетите остануваат имуни. Земјите од ЕУ само во 2026 година потрошиле околу 17,9 милијарди евра за ублажување на растот на цените на енергијата за домаќинствата и компаниите. Европската комисија предупредува дека овојпат помошта треба да биде привремена и насочена кон најпогодените, наместо повторно да се враќаат скапите општи субвенции од претходната енергетска криза.
Дополнителна причина за претпазливост е глобалниот пазар на нафта. На почетокот на октомври американската EIA повторно ги зголеми прогнозите за цената поради намалувањето на светските резерви и нарушувањата на снабдувањето. Brent за последниот квартал од годинава се прогнозира во просек околу 105 долари за барел.
Тоа ја остава Европа во необична позиција. Ризикот повторно физички да остане без енергија е помал отколку пред четири години, но цената што ја плаќа за сигурноста останува висока.
Затоа предупредувањето на Георгиева не е само најава за уште една скапа зима. Ако енергијата остане значително поскапа отколку во САД и Азија, вистинската сметка ќе се гледа во фабриките, инвестициите и конкурентноста – долго откако зимските сметки за струја и гас ќе бидат платени.
