Аналитика
По неколкучасовни разговори во Женева, САД и Иран постигнаа одреден напредок во преговорите за нуклеарната програма на Техеран, но без конечен договор што би ја намалил опасноста од нова ескалација на Блискиот Исток.
Посредник во разговорите беше Оман, чиј министер за надворешни работи Саид Бадр Албусаиди изјави дека денот завршил со „значителен напредок“. Сепак, не беа соопштени детали што би укажале дека најголемите разлики се надминати. Нов круг технички разговори е најавен за следната недела во Виена, додека двете страни ќе спроведат дополнителни консултации во своите главни градови.
Иранската делегација ја предводеше министерот за надворешни работи Абас Аракчи, кој оцени дека разговорите биле „меѓу најсериозните“ досега. Според него, постои согласност за одредени прашања, но и понатаму има разлики, особено околу укинувањето на американските санкции. Техеран инсистира санкциите да бидат тргнати, додека Вашингтон бара длабоки отстапки, вклучително и ограничувања на нуклеарната програма.
Од американска страна немаше официјално соопштение, но дел од медиумите, повикувајќи се на високи функционери, ги опишаа разговорите како „позитивни“.
Клучниот спор останува збогатувањето на ураниум. САД веруваат дека Иран се стреми кон развој на нуклеарно оружје и бараат целосно запирање на процесот на збогатување, кој може да се користи и за цивилни, но и за воени цели. Иран постојано негира дека развива бомба и тврди дека неговата програма е мирнодопска. Претседателот Масуд Пезешкијан повтори дека врховниот лидер Али Хамнеи издал религиозен декрет со кој се забранува оружје за масовно уништување.
Дополнителен товар врз преговорите се барањата на администрацијата на Доналд Трамп, која инсистира иранската програма за балистички ракети и регионалната поддршка на вооружени групи да бидат дел од договорот. Американскиот државен секретар Марко Рубио изјави дека одбивањето на Иран да разговара за ракетите претставува „голем проблем“.
Разговорите се одвиваат во чувствителен момент. САД веќе распоредија дополнителни воени сили во регионот, а Трамп јавно предупреди дека Иран има краток рок за постигнување договор. Во јуни, Вашингтон му се придружи на Израел во напади врз ирански нуклеарни цели, по што Техеран возврати со ракетни напади врз Израел, зголемувајќи ги стравувањата од поширок регионален конфликт.
Во сам Иран, ситуацијата е исто така напната. Земјата се соочува со економски притисок поради санкциите и обновени внатрешни тензии. За раководството во Техеран, евентуален договор би можел да донесе економско олеснување. За Вашингтон, тоа би значело ограничување на нуклеарните амбиции на Иран без нова воена интервенција.
Иако последните разговори донесоа умерен оптимизам, пробив сè уште нема. Дипломатијата продолжува, но времето и понатаму игра клучна улога во спречувањето на нова криза во регионот.
(Фото: Unsplash)
