Аналитика
Леб, тестенини, слатки, како и месо, сирење и моцарела. Предупредување до семејствата: потрошувачката кошничка ќе стане уште поскапа. Ова е предупредувањето од Европската централна банка (ЕЦБ), која веќе извесно време е фокусирана на инфлацијата кај храната.
Најновата анализа на оваа тема укажува дека, во контекст на војната, податоците за инфлацијата покажуваат оти „темпото со кое растат цените на храната значително забави, иако, севкупно гледано, нивото на цените на храната сепак се зголеми“.
Сепак, нема многу причини за славење. Според експертите од ЕЦБ, „неколку индикатори укажуваат на тоа дека притисоците врз инфлацијата кај храната повторно се засилуваат“. Конкретно, „двоен шок – од енергенсите и од екстремните временски услови – би можел повторно да ги засили притисоците врз цените на храната“.
Што се однесува до првиот шок, од ЕЦБ истакнуваат дека „повисоките трошоци за енергија имаат и значително индиректно влијание врз производството на храна“. Оттаму додаваат дека растот на цените се пренесува „постепено“ низ синџирите на снабдување, влијаејќи врз трошоците за транспорт, ѓубрива, амбалажа и преработка. Може да поминат „неколку месеци“ пред овие индиректни ефекти да се одразат врз цените за крајните потрошувачи. Според тоа, се чини дека ризикот од зголемување на трошоците за потрошувачката кошничка – за што оваа институција на ЕУ веќе предупреди – станува реалност.
Лебот, тестенините, слатките, месото и сирењето сè повеќе стануваат луксуз.
Поради високите цени на енергенсите, ЕЦБ предупредува дека „се очекува значително влијание врз земјоделството кое е интензивен потрошувач на енергија“. Ова ги опфаќа житарките, како што се пченицата, пченката и јачменот, како и финалните производи, на пример лебот, тестенините и другите пекарски производи. Овој ефект „ќе се прошири и врз добиточната храна“, при што повисоките цени на житарките на крајот ќе доведат до поскапување на млечните производи и месото.
Сепак, не се сите поскапувања на енергенсите исти: аналитичарите од Европската централна банка проценуваат дека повисоките цени на гасот може да ги зголемат трошоците за производство на земјоделски култури, како што се житарките, маслодајните култури, свежиот зеленчук и компирите, а истовремено да ги зголемат и трошоците за греење кај производите одгледувани во оранжерии.
Од друга страна, растот на цените на нафтата влијае врз цените на храната преку транспортот и други индиректни трошоци. Цените што не растат на самиот извор, ризикуваат да станат повисоки понатаму во синџирот на снабдување, каде што се префрлаат оперативните трошоци за дистрибуција.
ПОСКАПА ПОТРОШУВАЧКА КОШНИЧКА ВО 2027
Растот на цените на храната не ги заобиколува ниту свежите земјоделски производи. Според податоците на ЕЦБ, во септември инфлацијата кај храната се зголемила на 1,3 отсто (од 1,1 отсто во август), при што оваа бројка „во голема мера се должи на цените на зеленчукот, кои се подложни на влијанието на временските услови“. Ова веројатно е одраз на екстремните горештини и сушата што го одбележаа летото 2026 година и влијаеја врз земјоделското производство во Европа.
Според ЕЦБ, се очекува инфлацијата кај храната да продолжи да расте сè до третиот квартал од 2027 година, достигнувајќи го својот врв од 3,4 отсто. Периодот меѓу јули и септември следната година, според тоа, е означен како време кога домаќинствата ќе почувствуваат силен притисок, а цените „ќе почнат да паѓаат дури потоа“.
