СТАНОТ СТАНА ЛУКСУЗ: Во делови од Европа за сопствен дом требаат речиси 19 години приходи

Купувањето сопствен стан во Европа сè повеќе се претвора од нормален животен чекор во долгорочна финансиска битка. За многу домаќинства, квадратот веќе не е прашање само на локација, туку на достапност, приходи, кредити, камати и години штедење.

Најновите анализи на европскиот пазар на недвижности покажуваат дека во голем број градови цените на становите пораснале толку многу што просечното домаќинство би морало со години да ги издвојува сите свои приходи за да купи дом. Без трошоци за храна, сметки, превоз, кредити или секојдневен живот.

Клучниот показател за достапноста на домувањето е односот меѓу цената на недвижноста и годишните приходи на домаќинството. Тој покажува колку години просечни приходи се потребни за купување стан. Експертите сметаат дека сè што е над однос 10 веќе укажува на сериозно прегреан пазар.

Но, во дел од европските градови овој праг е одамна надминат.

Според анализата што ја пренесува Euronews, најнеприфатливи за купување стан се градовите каде што односот меѓу цената на недвижностите и годишните приходи достигнува речиси 19. Тоа значи дека на едно просечно домаќинство би му биле потребни речиси две децении вкупни приходи за да купи стан, под претпоставка дека сите заработени пари би ги насочило само кон недвижност.

На врвот на листата се Сплит и Лисабон, со коефициент од 18,7. По нив следуваат Прага, Милано и Тирана, каде што односот изнесува 18,1. Високо на листата се и Виена со 17,4, Белград со 17,2, Париз со 17,0, Лондон со 16,0 и Брно со 15,8.

Овие бројки покажуваат дека проблемот со домувањето повеќе не е ограничен само на неколку најскапи западноевропски метрополи. Становите стануваат сè понедостапни и во градови од регионот, во туристички центри, во престолнини и во економски силни урбани средини.

Причината не е само во високите цени, туку во тоа што тие растат побрзо од приходите. Кога платите не го следат растот на квадратот, дури и градови што на хартија изгледаат поевтини од најголемите европски центри стануваат тешко достапни за сопствените жители.

Особено јасен пример за тоа е Лисабон. Според Euronews, цените на недвижностите во Португалија во последната деценија пораснале речиси 240 насто, додека платите во истиот период се зголемиле за околу 59 насто. Таквата разлика создава длабок јаз меѓу она што граѓаните го заработуваат и она што пазарот го бара од нив.

Сличен притисок се гледа и во туристичките градови, каде што побарувачката за станови не доаѓа само од локалното население, туку и од инвеститори, странски купувачи, краткорочно изнајмување и сезонски бизнис. Во такви услови, недвижноста сè помалку е само дом, а сè повеќе инвестиција, извор на приход или средство за зачувување капитал.

Во Сплит, на пример, просечната цена на станбените недвижности во мај 2026 година изнесувала 5.660 евра за квадратен метар, што е речиси 12 насто повеќе од претходната година. Во најскапите делови од градот цените достигнувале над 6.200 евра за квадратен метар, а растеле и кириите.

Но, зад овие бројки стои поширок европски проблем. Недоволната изградба на нови станови, ограничената понуда, зголемената побарувачка, повисоките трошоци за градба и поскапото финансирање го туркаат домувањето надвор од дофатот на многу граѓани.

Организацијата за економска соработка и развој предупредува дека дел од земјите имаат сериозни слабости во системите за достапно домување. Како проблеми се наведуваат недоволната изградба, слабо развиениот пазар за изнајмување и регулаторните пречки.

Во повеќе европски земји, станбената криза веќе не е само економска тема, туку и политичко и социјално прашање. Граѓаните бараат повеќе достапни станови, контрола на кириите, активирање празни недвижности и политики што ќе го вратат домувањето поблиску до реалните приходи.

Иако показателите стануваат сè поалармантни, економистите не очекуваат нагол колапс на пазарот. Причината е ограничената понуда, која и натаму ги држи цените високо. Кога нема доволно станови, цените тешко паѓаат, дури и кога купувачите се финансиски сè поисцрпени.

Така европската станбена криза влегува во својата најчувствителна фаза: становите постојат, но за многумина се недостижни; градовите растат, но локалното население сè потешко останува во нив; приходите се зголемуваат, но не доволно брзо за да го стигнат квадратот.

На крајот, најголемиот проблем не е само колку чини станот, туку колку години живот треба да се вложат за да се дојде до него.

(Фото: Unsplash)